इति चत्वारि सम्पीड्य पञ्चमं वर्धते यदा । तदा तज्जतयैवेशः कुरुते जागतीं क्रियाम्
कदाचिद् अप्सु वायौ वा सुस्फारे वापि तेजसि । स्वयं सम्पद्यते कश्चित् पुमान् प्रकृतिभावतः
तस्याथ पुंसो वदनात् कदाचिज् जायते पदात् । कदाचिद् अंसात् पृष्ठाद् वा कदाचिल् लोचनात् करात्
कदाचित् पुरुषस्यास्य नाभेः पद्मः प्रजायते । तस्मिन् सञ्चरते ब्रह्मा पद्मजो ऽसौ प्रकीर्तितः
मायेयं स्वप्नवद् भ्रान्तिर् मिथ्यारचितचक्रिका । मनोराज्यरुचिर् लोला सलिलावृत्तिसुन्दरी
किम् इवास्यां वद ज्ञप्तौ कथं सम्भवतीह नो । न चेद् बालमनोराज्यम् इदं पर्यनुयुज्यते
कदाचिद् अम्बरे शुद्धे मनस्तत्त्वानुरञ्जनात् । सौवर्णं ब्रह्मगर्भं च स्वयम् अण्डं प्रवर्तते
कदाचिद् एष पुरुषो वीर्यं सृजति वारिणि । तस्मात् प्रजायते पद्मं ब्रह्माण्डम् अथ वा महत्
तस्मात् प्रजायते ब्रह्मा कदाचिद् भास्करो ह्य् असौ । कदाचिद् वरुणो ब्रह्मा कदाचिद् वायुर् अब्जजः
एवम् अन्तर्विहीनासु विचित्रास्व् इह सृष्टिषु । विचित्रोत्पत्तयो राम ब्रह्मणो विविधा गताः
निदर्शनार्थं सृष्टेस् तु मयैकस्य प्रजापतेः । भवते कथितोत्पत्तिर् अस्येवान्यस्य वानघ
मनोविजृम्भणम् अयं संसार इति सन्मते । सम्बोधनाय भवतस् सृष्टिक्रम उदाहृतः
तास् सात्त्विकीप्रभृतयो जातयस् त्व् इत्थम् आगताः । इति ते कथनायैष सृष्टिक्रम उदाहृतः
पुनस् सृष्टिः पुनर् नाशः पुनर् दुःखं पुनस् सुखम् । पुनर् अज्ञाः पुनस् तज्ज्ञा बन्धमोक्षदृशौ पुनः
पुनः पुनस् सृष्टिकराः पीतस्नेहदशाभृतः । दीपा इव कृतालोकाः प्रशाम्यन्त्य् उद्भवन्ति च
देहोत्पत्तौ विनाशे च दीपानां ब्रह्मणाम् अपि । कालेनाधिकतां त्यक्त्वा नाशे भेदो न कश्चन
पुनः कृतं पुनस् त्रेता पुनश् च द्वापरः कलिः । पुनर् आवर्तते सर्वं चक्रावर्तेहया जगत्
पुनर् मन्वन्तरारम्भाः पुनः कल्पपरम्पराः । पुनः पुनः कार्यदशाः प्रातः प्रातर् अहर् यथा
लोकालोककलाकालकलनाकलितान्तरम् । पुनः पुनर् इदं सर्वं न किञ्चन पुनः पुनः
अनाहते प्रतप्ते ऽयःपिण्डे ऽनलकणा इव । इमे भावास् स्थिता नित्यं चिदाकाशे स्वभावतः
कदाचिद् अनभिव्यक्तं कदाचिद् व्यक्तिम् आगतम् । इदम् अस्ति परे तत्त्वे सर्वं वृक्ष इवार्तवम्
चित्स्पन्द एव सर्वात्मा सर्वदैवेदृशाकृतिः । यद् अस्माज् जायते सर्गो द्वीन्दुत्वम् इव लोचनात्
चितस् सर्वास् समायान्ति सन्ततास् सृष्टिदृष्टयः । तत्स्था एवाप्य् अतत्स्थाभाश् चन्द्राद् इव मरीचयः
न कदाचन संसारः किलायं नाम सर्वदा । सर्वशक्ताव् असंसारशक्तिता विद्यते यतः
न चैवेदं कदाचित् तु साधो जगद् अनीदृशम् । सर्वशक्तौ हि संसारशक्तिता विद्यते यतः
महाकल्पावधिं कालम् असंसारितयेद्धया । न भविष्यति संसार इदानीम् इति युज्यते
ज्ञदृष्ट्या सर्वम् एवेदं ब्रह्मैवेति महामते । नास्ति संसार इत्य् एतद् उपपद्यत एव नः
अज्ञदृष्ट्या त्व् अविच्छिन्नसंसारित्वाद् अनारतम् । नित्या संसारमायेयम् इत्य् अस्यैवोपपद्यते
पुनः पुनश् च भावित्वान् न कदाचिद् अनीदृशम् । जगद् इत्य् एतद् अप्य् उक्तं न मृषा रघुनन्दन
अनारतं पतद्भूता दिशो दृष्ट्वा विनश्वरीः । विनाशीदं जगत् सर्वम् इति किं नोपपद्यते