अविद्ययैवोत्तमया स्वात्मनाशोद्यमोत्कया । विद्या सम्प्राप्यते राम सर्वदोषातिहारिणी
शाम्यति ह्य् अस्त्रम् अस्त्रेण मलेन क्षाल्यते मलम् । शमं विषं विषेणैति रिपुणा हन्यते रिपुः
ईदृशी भूतमायेयं या स्वनाशेन हर्षदा । न लक्ष्यते स्वभावो ऽस्याः प्रेक्ष्यमाणैव नश्यति
विवेकम् आच्छादयति जगन्ति जनयत्य् अलम् । न च विज्ञायते कैषा पश्याश्चर्यम् इदं महत्
अप्रेक्ष्यमाणा स्फुरति प्रेक्षिता तु विनश्यति । मायेयम् अपरिज्ञायमानरूपैव वल्गति
अहो नु खलु चित्रेयं माया संसारबन्धनी । असत्यैवातिसत्येव प्राज्ञान् अपि हिनस्ति या
अत्यभिन्ने पदे तस्मिंस् तन्वाना भेदम् आततम् । संसारमाया विज्ञाता येनासौ पुरुषोत्तमः
नास्त्य् एषा परमार्थेनेत्य् एवम्भावनयेद्धया । ज्ञो भूत्वा ज्ञेयसम्प्राप्त्या ज्ञास्यस्य् अस्यास् त्वम् आशयम्
यावत् तु न प्रबुद्धस् त्वं तावन् मद्वचसैव ते । निश्चयो भवतूद्दामो नास्त्य् अविद्येति निश्चलः
यद् इदं दृश्यतां यातं मानसं मननं महत् । असत् तद् इति यस्यान्तर् निश्चयो मोक्षभाग् असौ
यद् इदं दृश्यतां प्राप्तं मनोमात्रविजृम्भितम् । सत् तद् ब्रह्मेति यस्यान्तर् निश्चयस् सो ऽपि मोक्षभाक्
चलाचला तृतीया या दृष्टिर् आबद्धभावना । सा समग्रजगद्भूतखगबन्धनवागुरा
यस् स्वप्नभ्रमवद् भ्रान्तम् असत् सद् वैकनिश्चयः । जगत् पश्यत्य् असक्तात्मा न स दुःखे निमज्जति
यस्येमास् स्वस्वरूपासु भावनास्व् आत्मभावनाः । अस्वरूपस्वरूपस्य तस्याविद्यैव विद्यते
विकारितादयो दोषा न केचन महात्मनि । परमात्मनि विद्यन्ते पयसीवेह पांसवः
भावना शब्दशब्दार्थरञ्जनेयं जगद्गता । व्यवहारार्थम् उत्पन्ना व्यतिरिक्ता न चात्मनः
अनेन व्यवहारेण विनैताश् शास्त्रदृष्टयः । संस्थितिं नाधिगच्छन्ति पटा इव वितन्तवः
उह्यमानो ह्य् अविद्याध्वन्य् आत्मा नेहोपलभ्यते । आत्मज्ञानाद् ऋते तच् च शास्त्रार्थात् समवाप्यते
अविद्यासरितः पारम् आत्मलाभाद् ऋते किल । राम नासाद्यते तद् धि पदम् अक्षयम् अच्युतम्
यतः कुतश्चिज् जातेयम् अविद्या भ्रमदायिनी । नूनं स्थितिम् उपायाता समाच्छाद्य पदं स्थिता
कुतो जातेयम् इति ते राम मास्तु विचारणा । इमां कथम् अहं हन्मीत्य् एषा ते ऽस्तु विचारणा
अस्तङ्गतायां क्षीणायाम् अस्यां ज्ञास्यसि राघव । यत एषा यथा चैषा यथा नष्टेत्य् अखण्डितम्
वस्तुतः खलु नास्त्य् एषा विभात्य् एवानवेक्षिता । असतो भ्रान्तिभातस्य रूपं जानाति कः कुतः
जातेयं प्रौढिम् आपन्ना दोषायैवातताकृतिः । बलात् प्रणाशयित्वैनां परिज्ञास्यसि वै ततः
अपि शूरा अपि प्राज्ञास् ते न सन्ति जगत्त्रये । अविद्यया ये पुरुषा न नाम विवशीकृताः
तद् अस्यां रोगशालायां यत्नं कुरु चिकित्सने । यथैषा जन्मदुःखेन न भूयस् त्वां नियोक्ष्यति
सर्वापदाम् एकसखीम् अज्ञानतरुमञ्जरीम् । अनर्थसार्थजननीम् अविद्याम् अलम् उद्धर
भयविषाददुराधिविपत्प्रदां हृदयमोहमहापटलाकुलाम् । भृशम् अपास्य कुदृष्टिम् इमां बलाद् भव भवार्णवपारम् उपागतः
कुपितस्यासतो ऽप्य् अस्य प्रेक्षामात्रविनाशिनः । अविद्याविततव्याधेर् औषधं शृणु राघव
यां तां कथयितुं जातिं राम राजससात्त्विकीम् । मनोवीर्यविचारार्थं प्रस्तुतो ऽस्मीति तां शृणु