परां दृष्टिं प्रयातस्य भोगेच्छा नाभिजायते । सर्वं ब्रह्मेति सिद्धान्तकाले रामस्य युज्यते
आदौ शमदमप्रायैर् गुणैश् शिष्यं विशोधयेत् । पश्चात् सर्वम् इदं ब्रह्म शुद्धस् त्वम् इति बोधयेत्
अज्ञस्यार्धप्रबुद्धस्य सर्वं ब्रह्मेति यो वदेत् । महानरकजालेषु स तेन विनियोजितः
प्रबुद्धबुद्धेः प्रक्षीणभोगेच्छस्य निराशिषः । नास्त्य् अविद्यामलम् इति युक्तं वक्तुं महात्मनः
इति सञ्चिन्त्य भगवान् अज्ञानतिमिरापहः । समुवाच मुनिश्रेष्ठो वसिष्ठो भूमिभास्करः
कलङ्ककलना ब्रह्मण्य् अस्ति नास्तीति राघव । सिद्धान्तकाले वक्तव्यं स्वयं ज्ञास्यसि वानघ
स्मयविस्मयसम्मोहहर्षामर्षविकारिताम् । समताचलितस् तज्ज्ञो न कदाचन गच्छति
सति दीप इवालोकस् सत्य् अर्क इव वासरः । सति पुष्प इवामोदस् स्वतस् सम्पद्यते जगत्
आभासमात्रम् एवेदं परिदृश्यत एव वा । स्पन्दस् समीरणस्येव न सन् नासद् इव स्थितम्
नश्यतीह हि तद् वस्तु नात्मभूतं यद् आत्मनः । कथं नश्यति तद् वस्तु स्वात्मभूतं यद् आत्मनः
आशामञ्जरिताकृतिं विवलितं दुःखाहिभिर् दारुणैर् भोगैः पल्लवितं जराकुसुमितं तृष्णालताभासुरम् । संसारं विषवृक्षम् आत्मनिगडं छित्त्वा विवेकासिना मुक्तस् त्वं विहरेह वारणपतिस् स्तम्भाद् इवोन्मोचितः
उत्पत्तिः कथम् एतेषां जीवानां ब्रह्मणः पदात् । कियती कीदृशी वेति विस्तरेण वद प्रभो
उत्पद्यन्ते यथा चित्रा ब्रह्मणो भूतजातयः । यथा नाशं प्रयान्त्य् एता यथा मुक्ता भवन्ति च
यथा च परिवर्धन्ते तिष्ठन्त्य् अन्तर्हिता यथा । तत् क्रमेण महाबाहो शृणु वक्ष्यामि ते ऽनघ
ब्राह्मी चिच्छक्तिर् अमला कलयन्ती यदृच्छया । सर्वशक्तिस् स्वयं चेत्यं भवत्य् आकलनात्मकम्
कलना घनताम् एत्य यत् किञ्चिद् अपि सा स्वयम् । सङ्कल्पयति पश्चात् तत् तत्ताम् एति मनःपदम्
मनस् सङ्कल्पमात्रेण गन्धर्वपुरवत् क्षणात् । तनोतीदम् असद् दृश्यं ब्राह्मीं दृष्टिम् इव त्यजत्
चित्स्वरूपं परिकचच् छून्यम् एवावतिष्ठते । यत् तद् दृश्यं स्थितं तस्माद् दृश्यम् आकाशम् एव नः
कृत्वा पद्मजसङ्कल्पं रूपं पश्यति पाद्मजम् । ततो जगत् कल्पयति स्वप्रजापतिपूर्वकम्
चतुर्दशविधानन्तभूतजातसघुङ्घुमम् । ज्ञप्तिर् एवम् इयं राम चित्तान् निर्मितिम् आगता
चित्तमात्रमयी शून्या व्योममात्रशरीरिका । सङ्कल्पमात्रनगरी भ्रान्तिमात्रात्मिकासती
इह काश्चिन् महामोहा भूतानां जातयस् स्थिताः । काश्चिद् अभ्युदितज्ञानाः काश्चिन् मध्ये स्खलन्ति हि
भुवि सम्बुध्यमानानां यान्तीनाम् उपदेश्यताम् । सर्वासां भूतजातीनां या एता नरजातयः
बह्वाधयो दुःखमय्यस् ता हि द्वेषभयातुराः । तासां मध्यात् प्रवक्ष्यामि तावद् राजससात्त्विकीम्
यत् तद् अस्त्य् अमृतं ब्रह्म सर्वव्यापि निरामयम् । चिदाभासम् अनन्ताख्यम् अनादि विगतभ्रमम्
निस्स्पन्दवपुषस् तस्य स्पन्दसत्तैकदेशतः । घनताम् एति सोम्ये ऽब्धौ चलत्वाच् चक्रताम् इव
अनन्तस्यात्मतत्त्वस्य एकदेशः क उच्यते । कथं विकारिता वा स्यात् कथं चावयविक्रमः
तेन जातं ततो जातम् इतीयं रचना गिराम् । शास्त्रसंव्यवहारार्थं न राम परमार्थतः
विकारितावयवितादिङ्मत्तादेशितादयः । क्रमा न सम्भवन्तीशे दृश्यमानोदया अपि
तं विना कल्पनैवान्या नास्ति नापि भविष्यति । कुतस्त्यौ क्रमशब्दार्थाव् उक्तयो व्यवहारजाः