सर्वेषाम् एव जीवानां सर्वासाम् अभितो दृशाम् । समग्राणां पदार्थानाम् उत्पत्तिर् ब्रह्मणो ऽनिशम्
लोकाः पराद् उपायान्ति तस्मिन् स्थित्वा विशन्त्य् अलम् । तन्मया एव सततं तरङ्गा इव सागरे
ब्रह्मैवेदं स्थितं नाना मलम् अस्तीह नानघ । तरङ्गोर्मिगणैर् अम्भस् सिन्धौ स्फुरति नो रजः
द्वितीया कल्पनैवेह न रघूद्वह विद्यते । ब्रह्ममात्राद् ऋते वह्नाव् औष्ण्यमात्राद् ऋते यथा
निर्दुःखं ब्रह्म निर्धर्म तज्जं दुःखम् इदं जगत् । अस्पष्टार्थम् इदं ब्रह्मन् न वेद्मि वचनं तव
इत्य् उक्ते तत्र रामेण चिन्तयाम् आस चेतसा । वसिष्ठो मुनिशार्दूलो राघवस्योपदेशने
परं विकासम् आयाता नास्य तावद् इयं मतिः । किञ्चिन् निर्मलतां प्राप्ता प्रोह्यते वेह वस्तुनि
व्युत्पन्नमनसस् त्व् अस्य ज्ञातज्ञेयस्य धीमतः । मोक्षोपायगिरां पारं प्रयातस्य विवेकतः
न कश्चित् कस्यचिद् दोषो नास्त्य् अविद्यात्मनीत्य् अलम् । यावन् नोक्तं न विश्रान्तिं तावद् यात्य् एव राघवः
अर्धव्युत्पन्नबुद्धेस् तु नैतत् वक्तुं हि शोभनम् । दृष्ट्यानया भोगदशां भावयन्न् एष नश्यति
परां दृष्टिं प्रयातस्य भोगेच्छा नाभिजायते । सर्वं ब्रह्मेति सिद्धान्तकाले रामस्य युज्यते
आदौ शमदमप्रायैर् गुणैश् शिष्यं विशोधयेत् । पश्चात् सर्वम् इदं ब्रह्म शुद्धस् त्वम् इति बोधयेत्
अज्ञस्यार्धप्रबुद्धस्य सर्वं ब्रह्मेति यो वदेत् । महानरकजालेषु स तेन विनियोजितः
प्रबुद्धबुद्धेः प्रक्षीणभोगेच्छस्य निराशिषः । नास्त्य् अविद्यामलम् इति युक्तं वक्तुं महात्मनः
इति सञ्चिन्त्य भगवान् अज्ञानतिमिरापहः । समुवाच मुनिश्रेष्ठो वसिष्ठो भूमिभास्करः
कलङ्ककलना ब्रह्मण्य् अस्ति नास्तीति राघव । सिद्धान्तकाले वक्तव्यं स्वयं ज्ञास्यसि वानघ
स्मयविस्मयसम्मोहहर्षामर्षविकारिताम् । समताचलितस् तज्ज्ञो न कदाचन गच्छति
सति दीप इवालोकस् सत्य् अर्क इव वासरः । सति पुष्प इवामोदस् स्वतस् सम्पद्यते जगत्
आभासमात्रम् एवेदं परिदृश्यत एव वा । स्पन्दस् समीरणस्येव न सन् नासद् इव स्थितम्
नश्यतीह हि तद् वस्तु नात्मभूतं यद् आत्मनः । कथं नश्यति तद् वस्तु स्वात्मभूतं यद् आत्मनः
आशामञ्जरिताकृतिं विवलितं दुःखाहिभिर् दारुणैर् भोगैः पल्लवितं जराकुसुमितं तृष्णालताभासुरम् । संसारं विषवृक्षम् आत्मनिगडं छित्त्वा विवेकासिना मुक्तस् त्वं विहरेह वारणपतिस् स्तम्भाद् इवोन्मोचितः
उत्पत्तिः कथम् एतेषां जीवानां ब्रह्मणः पदात् । कियती कीदृशी वेति विस्तरेण वद प्रभो
उत्पद्यन्ते यथा चित्रा ब्रह्मणो भूतजातयः । यथा नाशं प्रयान्त्य् एता यथा मुक्ता भवन्ति च
यथा च परिवर्धन्ते तिष्ठन्त्य् अन्तर्हिता यथा । तत् क्रमेण महाबाहो शृणु वक्ष्यामि ते ऽनघ
ब्राह्मी चिच्छक्तिर् अमला कलयन्ती यदृच्छया । सर्वशक्तिस् स्वयं चेत्यं भवत्य् आकलनात्मकम्
कलना घनताम् एत्य यत् किञ्चिद् अपि सा स्वयम् । सङ्कल्पयति पश्चात् तत् तत्ताम् एति मनःपदम्
मनस् सङ्कल्पमात्रेण गन्धर्वपुरवत् क्षणात् । तनोतीदम् असद् दृश्यं ब्राह्मीं दृष्टिम् इव त्यजत्
चित्स्वरूपं परिकचच् छून्यम् एवावतिष्ठते । यत् तद् दृश्यं स्थितं तस्माद् दृश्यम् आकाशम् एव नः
कृत्वा पद्मजसङ्कल्पं रूपं पश्यति पाद्मजम् । ततो जगत् कल्पयति स्वप्रजापतिपूर्वकम्
चतुर्दशविधानन्तभूतजातसघुङ्घुमम् । ज्ञप्तिर् एवम् इयं राम चित्तान् निर्मितिम् आगता