पूर्वापरविचारार्थतत्परेयं मतिस् तव । सम्प्राप्स्यति पदं प्रोच्चैर् यत् प्राप्तं शङ्करादिभिः
प्रश्नस्यास्य तु ते राम न कालस् तव सम्प्रति । सिद्धान्तः कथ्यते यत्र तत्रायं प्रश्न उच्यते
सिद्धान्तकाले भवता प्रष्टव्यो ऽहम् इदं पदम् । करामलकवत् तेन सिद्धान्तस् ते भविष्यति
सिद्धान्तकाले प्रश्नोक्तिर् एषा तव विराजते । प्रावृष्य् एव हि केकोक्तिर् युक्ता शरदि हंसगीः
सहजो नीलिमा व्योम्नि शोभते प्रावृषः क्षये । प्रावृषि त्व् अतनूदग्रपयोदपटलोत्थितः
अयं प्रकृत आरब्धो मनोनिर्णय उत्तमः । यद्वशाज् जनताजन्म तद् आकर्णय सुव्रत
एवं प्रकृतिर् एवेयं मनोमननधर्मिणी । कर्मेति राम निर्णीतं सर्वैर् एव मुमुक्षुभिः
शृणु लक्षणभेदेन तन् नानानामतां कथम् । वाग्मिनां वदतां यातं चित्राभिश् शास्त्रदृष्टिभिः
यं यं भावम् उपादत्ते मनो मननचञ्चलम् । तं तम् एति घनामोदमध्यस्थः पवनो यथा
ततस् तम् एव निर्णीय तम् एव च विकल्पयन् । अन्तस् तया रञ्जनया रञ्जयन् स्वाम् अहङ्कृतिम्
तन्निश्चयम् उपादाय तत्रैव रसम् ऋच्छति । तन्मयत्वं शरीरे तु ततो बुद्धीन्द्रियेष्व् अपि
यन्मयं हि मनो राम देहस् तदनु तद्वशात् । तत्ताम् आयाति गन्धान्तः पवनो गन्धताम् इव
बुद्धीन्द्रियेषु वल्गत्सु कर्मेन्द्रियगणस् ततः । स्फुरति स्वत एवोर्वीरजो लोल इवानिले
कर्मेन्द्रियगणे क्षुब्धे स्वशक्तिं प्रथयत्य् अलम् । कर्म निष्पद्यते स्फारं पांसुजालम् इवानिलात्
एवं हि मनसः कर्म कर्मबीजं मनस् स्मृतम् । अभिन्नैवैतयोस् सत्ता यथा कुसुमगन्धयोः
यादृशं भावम् आदत्ते दृढाभ्यासवशान् मनः । तथा स्पन्दो ऽस्य कर्माख्यस् तथा शाखा विमुञ्चति
तथा क्रियां तत्फलदां निष्पादयति चादरात् । ततस् तद् एव चास्वादम् अनुभूयाशु बध्यते
यं यं भावम् उपादत्ते तत् तद् वस्त्व् इति विन्दति । तच् छ्रेयो ऽन्यत् तु नास्तीति निश्चयो ऽस्य प्रजायते
धर्मार्थकाममोक्षार्थं प्रयतन्ते सदैव हि । मनांसि दृढभावानि प्रतिपत्त्या स्वयैव हि
मनोभिः कापिलानां तु प्रतिपत्तिं निजाम् अलम् । उररीकृत्य निर्णीय कल्पिताश् शास्त्रदृष्टयः
मोक्षे तु नान्यथा प्राप्तिर् इति भावितचेतसः । स्वां दृष्टिं प्रविवृण्वन्तस् स्थितास् स्वनियमभ्रमैः
वेदान्तवादिनो बुद्ध्या ब्रह्मेदम् इति रूढया । युक्तिं शमदमोपेतां निर्णीय परिकल्प्य च
मुक्तौ तु नान्यथा प्राप्तिर् इति भावितचेतसः । स्वां दृष्टिं प्रविवृण्वन्तस् स्थितास् स्वनियमभ्रमैः
विज्ञानवादिनो बुद्ध्या स्फुरत्स्वभ्रमरूपया । स्वां दृष्टिं प्रविवृण्वन्ति स्वैर् एव नियमभ्रमैः
आर्हतादिभिर् अन्यैश् च स्वयाभिमतयेच्छया । चित्राश् चित्रसमाचाराः कल्पिताश् शास्त्रदृष्टयः
निर्निमित्तोत्थसौम्याम्बुबुद्बुदौघैर् इवोत्थितैः । स्वनिश्चयैर् इतिप्रौढैर् नानाकारा हि रीतयः
सर्वासाम् एव चैतासां रीतीनाम् एक आकरः । मनो नाम महाबाहो मणीनाम् इव सागरः
न निम्बेक्षू कटुस्वादू शीतोष्णौ नेन्दुपावकौ । यद् यथा मनसाभ्यस्तम् उपलब्धं तथैव तत्
यस् त्व् अकृत्रिम आनन्दस् तदर्थं प्रयतेत वै । मनस् तन्मयतां नेयं तेनासौ समवाप्यते
दृश्यं संसारडिम्बस्थं तुच्छं परिजहन् मनः । तज्जाभ्यां सुखदुःखाभ्यां नावशः परिकृष्यते