कथम् अस्यातिलोलस्य वेगावेगैककारणम् । चलता मनसो ब्रह्मन् बलतो विनिवार्यते
नेह चञ्चलताहीनं मनः क्वचन दृश्यते । चञ्चलत्वं मनोधर्मो वह्निधर्मो यथोष्णता
यैषा हि चञ्चला स्पन्दशक्तिश् चित्तत्वसंस्थिता । तां विद्धि मानसीं शक्तिं जगदाडम्बरात्मिकाम्
स्पन्दस्पर्शाद् ऋते वायोर् यथा सत्तैव नोह्यते । तथास्ति चित्तसत्ता नो चञ्चलस्पन्दनाद् ऋते
यत् तु चञ्चलताहीनं तन् मनो मृतम् उच्यते । स एव च तपश्शास्त्रप्रसिद्धो मोक्ष उच्यते
मनोविलयमात्रेण दुःखशान्तिर् अवाप्यते । मनोजननमात्रेण दुःखं परम् अवाप्यते
दुःखम् उत्पादयत्य् उच्चैर् उत्थितश् चित्तराक्षसः । सुखायानन्तभोग्याय तं प्रयत्नेन पातय
तस्य चञ्चलता यैषा ह्य् अविद्या नाम सोच्यते । वासनापरनाम्नी तां विचारेण विनाशय
अविद्यया वासनया तयान्तश् चित्तशान्तया । विलीनया त्यागवशात् परं श्रेयो ऽधिगम्यते
यत् तत् सदसतोर् मध्यं यन् मध्यं चित्त्वजाड्ययोः । तन् मनः प्रोच्यते राम द्वयदोलायिताकृति
जाड्यानुसन्धानहृतं जाड्यात्मकतयेद्धया । चेतो जडत्वम् आयाति दृढाभ्यासवशेन हि
विवेकैकानुसन्धानाच् चिदंशात्मतया मनः । चितैकताम् उपायाति दृढाभ्यासवशात् स्थिरम्
पौरुषेण प्रयत्नेन यस्मिन्न् एव पदे मनः । पात्यते तत् पदं प्राप्य भवत्य् अभ्यासलोहितम्
अतः पौरुषम् आश्रित्य चित्तम् आक्रम्य चेतसा । विशोकं पदम् आश्रित्य निराशङ्कस् स्थिरो भव
भवभावनया भग्नं मनसैव न चेन् मनः । बलाद् उत्तार्यते राम तद् उपायो ऽस्ति नेतरः
मन एव समर्थं वै मनसो दृढनिग्रहे । अराजा कस् समर्थस् स्याद् राज्ञो राघव निग्रहे
तृष्णाग्राहगृहीतानां संसारार्णवरंहसि । आवर्तैर् उह्यमानानां दूरं स्वमन एव नौः
मनसैव मनश् छित्त्वा पाशं परमबन्धनम् । उन्मोचितो न येनात्मा नासाव् अन्येन मोक्ष्यते
या योदेति मनोनाम्नी वासना वासितान्तरा । तां तां परिहरेत् प्राज्ञस् ततो ऽविद्याक्षयो भवेत्
भोगौघवासनां त्यक्त्वा त्यज त्वं खेदवासनाम् । भावाभावौ ततस् त्यक्त्वा निर्विकल्पस् सुखी भव
अभावनं भावनायास् त्व् एतावान् भावनाक्षयः । एष एव मनोनाशस् त्व् अविद्यानाश उच्यते
यद् यत् संवेद्यते किञ्चित् तत्रासंवेदनं वरम् । असंवित्तिस् तु निर्वाणं दुःखं संवेदनाद् भवेत्
स्वेनैव तत् प्रयत्नेन पुंसस् सम्पद्यते क्षणात् । भावस्याभावनं भूत्यै तत् तस्मान् नित्यम् आहरेत्
रागादयो ये मनसेप्सितास् ते बुद्ध्वैव तांस् तांस् त्वम् अवस्तुभूतान् । त्यक्त्वा तदास्थाङ्कुरम् अस्तबीजं मा हर्षशोकौ समुपैषि तृप्तः
एषा हि वासना नित्यम् असत्य् एव यद् उत्थिता । द्विचन्द्रभ्रान्तिवत् तेन त्यक्तुं राघव युज्यते
अविद्याविद्यमानैव नष्टप्रज्ञस्य विद्यते । नाम्नैवाङ्गीकृताभावा सम्यक्प्रज्ञस्य सा कुतः
मा भवाज्ञो भव प्राज्ञस् सम्यग् राम विचारय । नास्त्य् एवेन्दुर् द्वितीयः खे भ्रान्त्या संलक्ष्यते मुधा
नात्मतत्त्वाद् ऋते किञ्चिद् विद्यते वस्त्व् अवस्तु वा । ऊर्मिमालिनि विस्तीर्णे वारिपूराद् ऋते यथा
स्वविकल्पकृतान् एतान् भावाभावान् असन्मयान् । नित्ये तते सिते शुद्धे मा समारोपयात्मनि
नासि कर्ता किम् एतासु क्रियासु ममता तव । एकस्मिन् विद्यमाने हि किं केन क्रियते कथम्