अत्यन्तभिन्नयोर् ऐक्यं येषाम् चित्तशरीरयोः । ज्ञातज्ञेया महात्मानो नमस्यास् ते सुपण्डिताः
कुसुमोल्लासिधम्मिला हेलावलितलोचना । काष्ठकुड्योपमाङ्गेषु लग्नाप्य् अमनसो ऽङ्गना
मनस्य् अन्यत्र संसक्ते वीतरागेण कानने । क्रव्यादचर्वितो ऽङ्गस्थस् स्वकरो ऽपि न लक्षितः
सुखीकर्तुं सुदुःखानि दुःखीकर्तुं सुखानि च । सुखेनैवाशु युज्यन्ते मनसो ऽतिशयान् मुनेः
मनस्य् अन्यत्र संसक्ते कथ्यमानापि यत्नतः । लता परशुकृत्तेव कथा विच्छिद्यते बत
मनस्य् अद्रितटारूढे गृहस्थेनापि जन्तुना । श्वभ्राभ्रकन्दरभ्रान्तिदुःखं समनुभूयते
मनस्य् उल्लसिते स्वप्ने हृद्य् एव पुरपर्वताः । आकाश इव विस्तीर्णे दृश्यन्ते निर्मिताः क्षणात्
मनो विलुलितं स्वप्ने हृद्य् एवाद्रिपुरावलीम् । तनोति चलितो ऽम्भोधिर् वीचीचयम् इवात्मनि
अन्तर् अब्धेर् जलाद् यद्वत् तरङ्गापीडवीचयः । देहान्तर् मनसस् तद्वत् स्वप्नाद्रिपुरराजयः
अङ्कुरस्य यथा पत्त्रलतापुष्पफलश्रियः । मनसो ऽस्य तथा जाग्रत्स्वप्नविभ्रमभूतयः
व्यतिरिक्ता यथा हेम्नो न हैमवनिता तथा । जाग्रत्स्वप्नक्रियालक्ष्मीर् व्यतिरिक्ता न चेतसः
धाराकणोर्मिफेनश्रीर् यथा संलक्ष्यते ऽम्भसः । तथा विचित्रविभवा नानातेयं हि चेतसः
स्वचित्तवृत्तिर् एवेयं जाग्रत्स्वप्नदृशोदिता । रसावेशाद् उपादत्ते शैलूष इव भूमिकाम्
चण्डालत्वं हि लवणः प्रतिभासवशाद् यथा । तथेदं जगद् आभोगि मनोमननमात्रकम्
यद् यत् संवेद्यते किञ्चित् तेन तेनाशु भूयते । मनोमनननिर्माणं यथेच्छसि तथा कुरु
नानापुरसरिच्छैलरूपताम् एत्य देहिनाम् । तनोत्य् अन्तस्स्थम् एवेदं जाग्रत्स्वप्नभ्रमं मनः
सुरत्वाद् दैत्यताम् एति नागत्वान् नगताम् अपि । प्रतिभासवशाच् चित्तम् आपदं लवणो यथा
नरत्वाद् एति नारीत्वं पितृत्वात् पुत्रतां पुनः । यथा क्षिप्रं प्रति नटस् स्वसङ्कल्पात् तथा मनः
सङ्कल्पतः प्रम्रियते सङ्कल्पाज् जायते पुनः । मनश् चिरतराभ्यस्ताज् जीवताम् एत्य् अनाकृति
मनो मननसम्मूढम् ऊढवासनमारुतात् । सङ्कल्पाद् योनिम् आयाति सुखं दुःखं भयाभये
सुखं दुःखं च मनसि तिले तैलम् इव स्थितम् । तद् देशकालवशतो घनं वा तनु वा भवेत्
तैलं तिलस्य च क्रान्त्या स्फुटताम् एति शाश्वतीम् । चेतसो मननासङ्गाद् घनीभूते सुखासुखे
देशकालाभिधानेन राम सङ्कल्प एव हि । कथ्यते तद्वशाद् यस्माद् देशकालौ स्थितिं गतौ
प्रशाम्यत्य् उल्लसत्य् एति याति नन्दति वल्गति । मनश् शरीरसङ्कल्पे फलिते न शरीरकम्
नानास्फालसमुल्लासैस् स्वसङ्कल्पोपकल्पितैः । मनो वल्गति देहे ऽस्मिन् स्वश्ववार इवाजिरे
चापले प्रसरस् तस्माद् अन्तर् येन न दीयते । मनो विनयम् आधत्ते तस्यालान इव द्विपः
न स्पन्दते मनो यस्य शस्त्रस्तम्भ इवोत्तमः । सद्वस्तुनो ऽसौ पुरुषश् शिष्टाः कर्दमकीटकाः
यस्याचापलतां यातं मन एकत्र संस्थितम् । अनुत्तमपदेनासौ ध्यानेनानुगतो ऽनघः
संयमान् मनसश् शान्तिम् एति संसारसम्भ्रमः । मन्दरे ऽस्पन्दतां याते यथा क्षीरमहार्णवः
मनसो वृद्धयो या या भोगसङ्कल्पविभ्रमैः । संसारविषवृक्षस्य ता एवाङ्कुरयोनयः