मनो मोहम् उपादत्ते यस्यासौ मूढ उच्यते । शरीरे मोहम् आपन्ने न शवे मूढ उच्यते
मनः पश्यद् भवत्य् अक्षि शृण्वच् श्रवणतां गतम् । त्वग्भावं स्पर्शनाद् एति घ्राणताम् एति शिङ्घनात्
रसनाद् रसताम् एति विचित्रास्व् अत्र वृत्तिषु । नाटके नटवद् देहे मन एवाभिवर्तते
लघु दीर्घं करोत्य् एतत् सत्तासत्तां च गच्छति । कटुतां नयति स्वादु रिपुं नयति मित्रताम्
य एव प्रतिभासो ऽस्य चेतसो वृत्तिवर्तिनः । तत् सद् एव हि प्रत्यक्षं तन्मात्रानुभवाद् इह
प्रतिभासवशाद् एव स्वप्नार्थलितचेतसः । हरिश्चन्द्रस्य सम्पन्ना रात्रिर् द्वादशवार्षिकी
चित्तानुभाववशतो मुहूर्तत्वं गतं युगम् । इन्द्रद्युम्नस्य वैरिञ्चपुराभ्यन्तरवर्तिनः
मनोज्ञया मनोवृत्त्या सुखतां याति रौरवम् । प्रातःप्राप्यस्वराज्यस्य सुबद्धस्येव बन्धनम्
जिते मनसि सर्वैव विजितैवेन्द्रियावली । शीर्यते च यथा तन्तौ दग्धे सौक्तिकमालिका
सर्वतस् स्थितया स्वच्छरूपया निर्विकारया । समया सूक्ष्मया नित्यं चिच्छक्त्या साक्षिभूतया
सर्वभावानुगतया न चेत्यार्थविभिन्नया । रामात्मसत्तयामूकम् अपि देहसमं जडम्
मनो ऽन्तर् वल्गति व्यस्तमननैषणम् ऊर्जया । बहिर्गिरिसरिद्व्योमसमुद्रपुरलीलया
जाग्रच् चाभिमतं वस्तु नयत्य् अमृतमृष्टताम् । अनीहितं च विषतां नयत्य् अमृतम् अप्य् अलम्
प्रसृज्य सर्वभावानाम् अलम् आत्मचमत्कृतिम् । मनस् त्व् अभिमताकारं रूपं सृजति वस्तुषु
स्पन्देषु वायुताम् एति प्रकाशेषु प्रकाशताम् । द्रवेषु द्रवताम् एति चिच्छक्तिच्छुरितं मनः
पृथ्व्यां कठिनताम् एति शून्यवृत्तिषु शून्यताम् । सर्वत्रेच्छास्थितौ याति चिच्छक्तिच्छुरितं मनः
शुक्लं कृष्णीकरोत्य् एतत् कृष्णं नयति शुक्लताम् । विनैव देशकालाभ्यां शक्तिं पश्यास्य चेतसः
मनस्य् अन्यत्र संसक्ते चर्वितस्यापि जिह्वया । भोजनस्यातिमृष्टस्य न स्वादो ह्य् अनुभूयते
यच् चित्तदृष्टं तद् दृष्टं न दृष्टं तदलोकितम् । अन्धकारे यथा रूपम् इन्द्रियं निर्मनस् तथा
इन्द्रियेण विनोदेति मनो नेन्द्रियम् उन्मनः । इन्द्रियाणि प्रसूतानि मनसो नेन्द्रियान् मनः
अत्यन्तभिन्नयोर् ऐक्यं येषाम् चित्तशरीरयोः । ज्ञातज्ञेया महात्मानो नमस्यास् ते सुपण्डिताः
कुसुमोल्लासिधम्मिला हेलावलितलोचना । काष्ठकुड्योपमाङ्गेषु लग्नाप्य् अमनसो ऽङ्गना
मनस्य् अन्यत्र संसक्ते वीतरागेण कानने । क्रव्यादचर्वितो ऽङ्गस्थस् स्वकरो ऽपि न लक्षितः
सुखीकर्तुं सुदुःखानि दुःखीकर्तुं सुखानि च । सुखेनैवाशु युज्यन्ते मनसो ऽतिशयान् मुनेः
मनस्य् अन्यत्र संसक्ते कथ्यमानापि यत्नतः । लता परशुकृत्तेव कथा विच्छिद्यते बत
मनस्य् अद्रितटारूढे गृहस्थेनापि जन्तुना । श्वभ्राभ्रकन्दरभ्रान्तिदुःखं समनुभूयते
मनस्य् उल्लसिते स्वप्ने हृद्य् एव पुरपर्वताः । आकाश इव विस्तीर्णे दृश्यन्ते निर्मिताः क्षणात्
मनो विलुलितं स्वप्ने हृद्य् एवाद्रिपुरावलीम् । तनोति चलितो ऽम्भोधिर् वीचीचयम् इवात्मनि
अन्तर् अब्धेर् जलाद् यद्वत् तरङ्गापीडवीचयः । देहान्तर् मनसस् तद्वत् स्वप्नाद्रिपुरराजयः
अङ्कुरस्य यथा पत्त्रलतापुष्पफलश्रियः । मनसो ऽस्य तथा जाग्रत्स्वप्नविभ्रमभूतयः