मनोनाम्नि परिक्षीणे कर्मण्य् अहितसम्भ्रमे । मुक्त इत्य् उच्यते जन्तुः पुनर् नाम न जायते
भगवान् भवता प्रोक्ता जातयस् त्रिविधा नृणाम् । प्रथमं कारणं तासां मनस् सदसदात्मकम्
तत् कथं शुद्धचिन्नाम्नस् तत्त्वाच् छुद्धिविवर्जितम् । उत्थितं स्फारतां यातं जगच्चित्रकरं मनः
आकाशा हि त्रयो नाम विद्यन्ते विततान्तराः । चित्ताकाशश् चिदाकाशो भूताकाशस् तृतीयकः
एते हि सर्वसामान्यास् सर्वत्रैव व्यवस्थिताः । शुद्धचित्तत्त्वशक्त्या तु लब्धसत्तैकतां गताः
सबाह्याभ्यन्तरस्थो यो वेत्ता सत्तावबोधकः । व्यापी समस्तभूतानां चिदाकाशस् स उच्यते
सर्वभूतहितस् स्रष्टा यः कलाकलनात्मकः । येनेदम् आततं सर्वं चित्ताकाशस् स उच्यते
दशदिङ्मण्डलाभोगैर् अव्युच्छिन्नवपुर् हि यः । भूतात्मा सो ऽयम् आकाशः पवनाब्दादिसंश्रयः
आकाशचित्ताकाशौ द्वौ चिदाकाशवशोद्भवौ । चित् कारणं हि सर्वस्य कार्यौघस्य दिनं यथा
जडो ऽस्मि न जडो ऽस्मीति निश्चयो मलिनश् चितः । यस् तद् एव मनो विद्धि तेनाकाशादि भाव्यते
अप्रबुद्धात्मविषयम् आकाशत्रयकल्पना । कल्प्यते ह्य् उपदेशार्थं प्रबुद्धविषयं न तु
एकम् एव परं ब्रह्म सर्वं सर्वावपूरकम् । प्रबुद्धं विमलं नित्यं कलाकलनवर्जितम्
द्वैताद्वैतसमुद्भेदैर् वाक्यसन्दर्भगर्भितैः । उपदिश्यत एवाज्ञो न प्रबुद्धः कथञ्चन
यावद् रामाप्रबुद्धत्वम् आकाशत्रयकल्पना । तावद् एवावबोधार्थं मया त उपदिश्यते
आकाशचित्ताकाशाद्याश् चिदाकाशात् कलङ्कितात् । प्रसूता दावदहनाद् यथा मरुमरीचयः
चितो हि मलिनं रूपं चित्ततां समुपागतम् । त्रिजगन्तीन्द्रजालानि रचयत्य् आकुलात्मकम्
चित्तत्वम् अस्य मलिनस्य चिदात्मकस्य तत्त्वस्य दृश्यत इदं ननु बोधहीनैः । शुक्तौ यथा रजतता न तु बोधवद्भिर् मौर्ख्येण बन्ध इह बोधबलेन मोक्षः
यतः कुतश्चिद् उत्पन्नं चित्तं यत् किञ्चिद् एव हि । नित्यम् आत्मविमोक्षाय यतते यत्नतो ऽनघ
अस्ति नामातिवितता शून्या शान्तापि भीषणा । अरण्यानी नभो यस्यां लक्ष्यते कोणमात्रकम्
तस्याम् एको हि पुरुषस् सहस्रकरलोचनः । पर्याकुलमतिर् भीमस् संस्थितो वितताकृतिः
सहस्रेण स बाहूनाम् आदाय परिघान् बहून् । प्रहरत्य् आत्मनः पृष्ठे स्वात्मनैव पलायते
दृढप्रहारैः प्रहरन् स्वयम् एवात्मनात्मनि । प्रविद्रवति भीतात्मा स योजनशतान्य् अपि
क्रन्दन् पलायमानो ऽसौ गत्वा दूरम् इतस् ततः । श्रमवान् विवशाकारो विशीर्णचरणाङ्गकः
पतितो ऽवश एवाशु महत्य् अन्धो ऽन्धकूपके । कृष्णरात्रितमोभीमनभोगम्भीरकोटरे
ततः कालेन महता सो ऽन्धकूपात् समुत्थितः । पुनः प्रहारैः प्रहरन् विद्रवत्य् आत्मनात्मनः
पुनर् दूरतरं गत्वा करञ्जवनगुल्मकम् । प्रविष्टः कण्टकव्याप्तं शलभः पावकं यथा
तस्मात् करञ्जगहनाद् विनिष्क्रम्य क्षणाद् इव । स्वयं प्रहारैः प्रहरन् विद्रवत्य् आत्मनात्मनः
पुनर् दूरतरं गत्वा तम् एवान्धो ऽन्धकूपकम् । स सम्प्रविष्टस् त्वरया विशीर्णावयवाकृतिः
अन्धकूपात् समुत्थाय प्रविष्टः कदलीवनम् । पुनः प्रहारैः प्रहरन् विद्रवत्य् आत्मनात्मनः
पुनर् दूरतरं गत्वा शशाङ्ककरशीतलम् । कदलीकाननं कान्तं सम्प्रविष्टो हसन्न् इव