चित्राधिकारवशतो विचित्राधिकृताभिधाम् । यथा याति नरः कर्मवशाद् याति तथा मनः
या एताः कथितास् सञ्ज्ञा मया राघव चेतसः । एता एवान्यथा प्रोक्ता वादिभिः कल्पनाशतैः
स्वभावाभिमतां युक्तिम् आरोप्य मनसा कृताः । मनोबुद्धीन्द्रियादीनां विचित्रा नामगीतयः
मनो हि जडम् अन्यस्य भिन्नम् अन्यस्य जीवतः । तथाहङ्कृतिर् अन्यस्य बुद्धिर् अन्यस्य वादिनः
अहङ्कारमनोबुद्धिदृष्टयस् सृष्टकल्पनाः । एकरूपतया प्रोक्ता या मया रघुनन्दन
नैयायिकैर् इतरथा तादृशाः परिकल्पिताः । अन्यथा कल्पितास् साङ्ख्यैश् चार्वाकैर् अपि चान्यथा
जैमिनीयैर् आर्हतैश् च बौद्धैर् वैशेषिकैस् तथा । अन्यैर् अपि विचित्रेहैः पाञ्चरात्रादिभिस् तथा
सर्वैर् एव हि गन्तव्यं तत् पदं पारमात्मिकम् । विचित्रदेशकालोत्थैः पुरम् एकम् इवाध्वगैः
अज्ञानात् परमार्थस्य विपरीतावबोधतः । केवलं विवदन्ते ते विकल्पैर् आरुरुक्षवः
स्वं मार्गम् अभिशंसन्ति वादिनश् चित्रया दृशा । विचित्रदेशकालोत्था मार्गं स्वं पथिका इव
तैर् मिथ्या राघव प्रोक्ताः कर्ममानसचेतसाम् । स्वविकल्पार्पितैर् अर्थैस् स्वास् स्वा वैचित्र्ययुक्तयः
यथैकः पुरुषस् स्नानदानादानाशनक्रियाः । कुर्वाणः कर्तृवैचित्र्यम् एति तद्वद् इदं मनः
विचित्रकार्यवशतो नामभेदेन कर्तृता । मनसः प्रोच्यते जीववासनाकर्मनामभिः
चित्तम् एवेदम् अखिलं सर्वेणैवानुभूयते । अचित्तो हि नरो लोके पश्यन्न् अपि न पश्यति
श्रुत्वा स्पृष्ट्वा च दृष्ट्वा च घ्रात्वा भुक्त्वा शुभाशुभम् । अन्तर् हर्षं विषादं च समनस्को हि विन्दते
आलोक इव रूपाणाम् अर्थानां कारणं मनः । बध्यते बद्धचित्तो हि मुक्तचित्तो हि मुच्यते
तं जडानां वरं विद्धि जडं येनोच्यते मनः । तं चावगच्छत जडं मनो यस्य हि चेतनम्
न चेतनं न च जडं यद् इदं प्रोत्थितं मनः । विचित्रसुखदुःखेहं जगद् अभ्युत्थितं ततः
एकरूपे हि मनसि संसारः प्रविलीयते । आबिलं कारणं भ्रान्तेर् भ्रान्त्या जगद् उपस्थितम्
अजडं हि मनो नाम संसारस्य न कारणम् । जडं चोपलधर्मापि संसारस्य न कारणम्
मनः कारणम् अर्थानां रूपाणाम् इव भासनम् । चित्ताद् ऋते ऽन्यद् यद् अस्ति तद् अचित्तस्य किं जगत्
न चेतनं न च जडं तस्माज् जगति राघव । सर्वस्य भूतजातस्य समग्रं प्रविलीयते
नानाकर्मदशावेशान् मनो नानाभिधेयताम् । एकं विचित्रताम् एत्य याति कालो यथार्तुभिः
यदि नामामनस्कानाम् अहङ्कारेन्द्रियक्रियाः । क्षोभयन्ति शरीरं तत् सन्तु जीवादयः परे
दर्शनेषु तु ये प्रोक्ता भेदा मनसि तर्कतः । क्वचित् क्वचिद् वादकरैर् अपवादकरैः किल
ते राम न विरुध्यन्ते विशिष्यन्ते न च क्वचित् । सर्वा हि शक्तयो देवे विद्यन्ते सर्वगे यतः
यदैवं खलु शुद्धाया मनाग् अपि हि संविदः । जडेव शक्तिर् उदिता तदा वैचित्र्यम् आगतम्
ऊर्णनाभाद् यथा तन्तुर् जायते चेतनाज् जडः । नित्यं प्रबुद्धात् परमाद् ब्रह्मणः प्रकृतिस् तथा
अविद्यावशतश् चित्रा भावनास् स्थितिम् आगताः । चित्तपर्यायशब्दार्था भिन्नास् तेनेह वादिनाम्
जीवो मनश् च ननु बुद्धिर् अहङ्कृतिश् चेत्य् एवं प्रथाम् उपगतेयम् अनिर्मला चित् । सैवोच्यते जगति चेतनचित्तजीवसञ्ज्ञागणेन किल नास्ति विवाद एषः