इन्द्रियं प्रकृतिर् माया क्रिया चेतीतरा अपि । चित्राश् शब्दश्रियो बह्व्यस् संसारभ्रमहेतवः
काकतालीययोगेन त्यक्तस्फारचमत्कृतेः । चितेश् चेत्यानुपातिन्यः कृताः पर्यायवृत्तयः
परायास् संविदो ब्रह्मन्न् एताः पर्यायवृत्तयः । कल्प्यमानविचित्रार्थाः कथं रूढिम् उपागताः
गतेव सकलङ्कत्वं यदा चित् कलनात्मकम् । उन्मेषरूपिणी जाता तदैव हि मनस्स्थितिः
भावानाम् अनुसन्धानं यदा निश्चित्य संस्थिता । तदैषा प्रोच्यते बुद्धिर् नियता ग्रहणक्षमा
यदा मिथ्याभिमानेन सत्तां कलयति स्वयम् । अहङ्काराभिधा तेन प्रोच्यते भवबन्धनी
इदं त्यक्त्वेदम् आयाति बालवत् पेलवा यदा । विचारं सम्परित्यज्य तदा सा चित्तम् उच्यते
यदा स्पन्दैकधर्मत्वात् कर्मपैशुन्यशंसिनी । आधावति स्पन्दफलं तदा कर्मेत्य् उदाहृता
काकतालीययोगेन त्यक्त्वैकद्रव्यनिश्चयम् । यदेहितं कल्पयति भावं तेनेह कल्पना
पूर्वं दृष्टम् अदृष्टं वा प्राग् सृष्टम् इति निश्चयम् । यदैषेहां विधत्ते ऽन्तस् तदा स्मृतिर् उदाहृता
यदा पदार्थशक्तीनां सम्भुक्तानाम् इवान्तरे । वसत्य् अस्तमितान्येहं वासनेति तदोच्यते
अस्त्य् आत्मतत्त्वं विमलं द्वितीया दृष्टिर् अङ्किता । ऽजाता ह्य् अविद्यमानैव तदाविद्येति कथ्यते
स्फुरत्य् आत्मविनाशाय विस्मारयति तत् पदम् । मिथ्याविकल्पजालेन तन् मलं परिकल्प्यते
श्रुत्वा सृष्ट्वा च दृष्ट्वा च भुक्त्वा घ्रात्वा विमृश्य च । इन्द्रम् आमोदयत्य् एषा तेनेन्द्रियम् इति स्मृता
सर्वस्य दृश्यजालस्य परमात्मन्य् अलक्षिते । प्रकृतत्वेन भावानां लोके प्रकृतिर् उच्यते
सदसत्तां नयत्य् आशु सत्तां वासत्त्वम् अञ्जसा । सद् वासद् वा विकल्पौघं तेन मायेति कथ्यते
दर्शनश्रवणस्पर्शरसनघ्राणकर्मभिः । क्रियेति कथ्यते लोके कार्यकारणतां गता
चितश् चेत्यानुपातिन्या गतायास् सकलङ्कताम् । प्रस्फुरद्रूपधर्मिण्या एताः पर्यायवृत्तयः
चित्तताम् उपयाताया गतायाः प्राकृतं पदम् । स्वैर् एव सङ्कल्पशतैर् भृशं रूढिम् उपागताः
चेतनीयकलङ्काङ्का जाड्यजालानुपातिनी । सङ्ख्याविभागकलिता स्वविकल्पाकुलैव चित्
जीव इत्य् उच्यते लोके मन इत्य् अपि कथ्यते । चित्तम् इत्य् उच्यते चैव बुद्धिर् इत्य् उच्यते तथा
नानासङ्कल्पकलिलं पर्यायनिचयं बुधाः । वदन्त्य् अस्याः कलङ्किन्याश् च्युतायाः परमार्थतः
मनः किं स्याज् जडं ब्रह्मन्न् अथ वापि च चेतनम् । इत्य् एको मम तत्त्वज्ञ निश्चयो ऽन्तर् न जायते
मनो हि न जडं राम नापि चेतनतां गतम् । म्लाना जडाजडा दृष्टिर् मन इत्य् एव कथ्यते
मध्ये सदसतो रूपं प्रतिभातं यद् आबिलम् । जगतः कारणं राम तद् एतच् चित्तम् उच्यते
शाश्वतेनैकरूपेण निश्चयेन विना स्थितिः । येह सा चित्तम् इत्य् उक्ता तस्माज् जातम् इदं जगत्
जडाजडदृशोर् मध्ये दोलारूढं स्वकल्पनम् । यच् चितो म्लानरूपिण्यस् तद् एतन् मन उच्यते
चिन्निष्यन्दो हि मलिनः कलङ्कविकलान्तरः । मन इत्य् उच्यते राम न जडं न च चिन्मयम्
तस्येमानि विचित्राणि नामानि कलितान्य् अलम् । अहङ्कारमनोबुद्धिजीवाद्यानीतराण्य् अपि
यथा गच्छति शैलूषो रूपाण्यत्वं तथैव हि । मनो नामान्यताम् एति राम कर्मान्तरं व्रजन्