प्रतिभानुपदं चेतः क्षारे ऽपि हि रसायनम् । दृष्ट्वा पीत्वा परां तृप्तिं याति वल्गति दृप्यति
प्रतिभानुपदं चेतो व्योमन्य् अपि महावनम् । दृष्ट्वा लुनाति लूत्वा च पुनर् आरोपयत्य् अलम्
इत्थं यद् एव परिकल्पयतीन्द्रजालं क्षिप्रं तद् एव परिपश्यति तात चेतः । नासज् जगन् न च सद् इत्य् अवगम्य नूनम् एनां दृशं विविधभेदवतीं जहीहि
तस्मात् सर्वपदार्थानां त्रैलोक्योदरवर्तिनाम् । उत्पत्तिर् ब्रह्मणो राम तरङ्गानाम् इवार्णवात्
काश्चिज् जन्मसहस्राढ्याः पतन्ति वनपर्णवत् । कर्मवात्या परिभ्रान्ता लुठन्ति गिरिकुक्षिषु
अप्रमेयभवाः काश्चित् सन्तताज्ञानमोहिताः । चिरजाता भ्रमन्तीह बहुकल्पशतान्य् अपि
काश्चित् कतिपयातीतमनोरमभवान्तराः । विहरन्ति जगत्य् अस्मिञ् शुभकर्मपरायणाः
काश्चिद् विज्ञातविज्ञानाः परम् एव पदं गताः । वातोद्धूताः पयोमध्यं सामुद्रा इव बिन्दवः
उत्पत्तिस् सर्वबीजानाम् इति हि ब्रह्मणः पदात् । आविर्भावतिरोभावभङ्गुरा भवरागिणी
वासना विषवैषम्यवैधुर्यज्वरधारिणी । अनन्तसङ्कटानर्थकार्यसङ्करकारिणी
नानादिग्देशकालान्तशैलकन्दरचारिणी । रचितोत्तमवैचित्र्या विहितावर्तसम्भ्रमा
एषा जगज्जङ्गलजीर्णवल्ली सम्यक्समालोककुठारकृत्ता । विलीनविक्षुब्धमनश्शरीरा भूयो न संरोहति रामभद्र
उत्तमाधममध्यानां पदार्थानाम् इतस् ततः । उत्पत्तीनां विभागो ऽयं शृणु वक्ष्यामि राघव
इत्थम्प्रथमतोत्पन्नो यो ऽस्मिन्न् एव हि जन्मनि । ब्रह्मणस् सात्त्विकी तस्य प्रथमोत्पत्तिर् इष्यते
इदम्प्रथमतानाम्नी शुभाभ्याससमुद्भवा । शुभलोकाश्रया सा च शुभकार्यानुबन्धिनी
सा चेद् विचित्रसंसारवासनाव्यवहारिणी । भावैः कतिपयैर् मोक्षम् ईयुषी गुणपीवरी
तादृक्फलप्रदानैककार्याकार्यानुमानदा । तेन राजससत्त्वेति प्रोच्यते सा कृतात्मभिः
अथ चेच् चित्रसंसारवासनाव्यवहारिणी । अत्यन्तकलुषा जन्मसहस्रैर् ज्ञानभागिनी
तादृक्फलप्रदानैकधर्माधर्मानुमानदा । असाव् अधमसत्त्वेति प्रोच्यते सा कृतात्मभिः
सैव सङ्ख्यातिगानन्तजन्मवृन्दाद् अनन्तरम् । सन्दिग्धमोक्षा यदि तत् प्रोच्यते ऽत्यन्ततामसी
अनद्यतनजन्मात्तमतिस् तादृशकारणा । योत्पत्तिर् मध्यमा पुंसो राम द्वित्रिभवान्तरा
तद्वत्कार्यानुगा लोके राजसी राजसत्तम । अविप्रकृष्टजन्माध्वा सोच्यते कृतबुद्धिभिः
सा हि तज्जन्ममात्रेण मोक्षयोग्या मुमुक्षुभिः । तादृक्कार्यानुमानेन प्रोक्ता राजससात्त्विकी
सैव चेद् इतरैर् अल्पैर् जन्मभिर् मोक्षभागिनी । तत् तादृशी हि सा तज्ज्ञैः प्रोक्ता राजसराजसी
सैव जन्मशतैर् मोक्षभागिनी चेच् चिरैषिणी । तद् उक्ता तादृगारम्भा सद्भी राजसतामसी
सैव सन्दिग्धमोक्षा चेत् सहस्रैर् अपि जन्मनाम् । तद् उक्ता तादृगारम्भा राजसात्यन्ततामसी
भुक्तजन्मसहस्रा तु योत्पत्तिर् ब्रह्मणो नृणाम् । चिरमोक्षा हि कथिता तामसी सा महर्षिभिः
तज्जन्मनैव मोक्षस्य भागिनी चेत् तद् उच्यते । तज्ज्ञैस् तामससत्त्वेति तादृगारम्भशंसिनी
भावैः कतिपयैर् मोक्षभागिनी चेत् तद् उच्यते । तमोराजसरूपेति तादृशैर् गुणवृत्तिभिः
पूर्वं जन्मसहस्राढ्या पुरो जन्मशतैर् अपि । मोक्षयोग्या ततः प्रोक्ता तज्ज्ञैस् तामसतामसी