योगवासिष्ठः

जीवन्मुक्तस्थितिं ब्रह्मन् कृत्वा राघवम् आदितः । क्रमात् कथय मे नित्यं भविष्यामि सुखी यथा

भ्रमस्य जागतस्यास्य जातस्याकाशवर्णवत् । अपुनस्स्मरणं मन्ये साधो विस्मरणं वरम्

दृश्यात्यन्ताभावबोधं विना तन् नानुभूयते । कदाचित् केनचिन् नाम स बोधो ऽन्विष्यताम् अतः

स चेह सम्भवत्य् एव तदर्थम् इदम् आततम् । शास्त्रम् आकर्णयसि चेत् तत्त्वं प्राप्नोषि नान्यथा

जगद्भ्रमो ऽयं दृश्यो ऽपि नास्त्य् एवेत्य् अनुभूयते । वर्णो व्योम्न इवाखेदाद् विचारेणामुनानघ

दृश्यं नास्तीति बोधेन मनसो दृश्यमार्जनम् । सम्पन्नं चेत् तद् उत्पन्ना परा निर्वाणनिर्वृतिः

अन्यथा शास्त्रगर्तेषु लुठतां भवताम् इह । भवत्य् अकृत्रिमज्ञाना कल्पैर् अपि न निर्वृतिः

परित्यागो वासनाया उत्तमो मोक्ष उच्यते । ब्रह्मन् स एष विमलक्रमो ज्ञानप्रकाशकः

क्षीणायां वासनायां तु मनो गलति सत्वरम् । क्षीणायां शीतसन्तत्यां ब्रह्मन् हिमकणो यथा

अयं वासनया देहो ध्रियते भूतपञ्जरः । तनुनान्तर्निविष्टेन मुक्तौघस् तन्तुना यथा

वासना द्विविधा प्रोक्ता शुद्धा च मलिना तथा । मलिना जन्मनो हेतुश् शुद्धा जन्मविनाशिनी

अज्ञानसुघनाकारा घनाहङ्कारशालिनी । पुनर्जन्मकरी प्रोक्ता मलिना वासना बुधैः

पुनर्जन्माङ्कुरत्यक्ता स्थिता सम्भृष्टबीजवत् । देहान्तं ध्रियते ज्ञातज्ञेया शुद्धेति सोच्यते

अपुनर्जन्मकरणी जीवन्मुक्तेषु देहिषु । वासना विद्यते शुद्धा देहे चक्र इव भ्रमः

ये शुद्धवासना भूयो न जन्मानर्थभाजनम् । ज्ञातज्ञेयास् त उच्यन्ते जीवन्मुक्ता महाधियः

जीवन्मुक्तपदं प्राप्तो यथा रामो महामतिः । तत् ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि जरामरणशान्तये

भरद्वाज महाबुद्धे रामक्रमम् इमं शुभम् । शृणु वक्ष्यामि तेनैव सर्वं ज्ञास्यसि सर्वथा

विद्यागृहाद् विनिष्क्रम्य रामो राजीवलोचनः । दिवसान्य् अनयद् गेहे लीलाभिर् अकुतोभयः

अथ गच्छति काले ऽत्र पालयत्य् अवनिं नृपे । प्रजासु वीतशोकासु स्थितासु विगतज्वरम्

तीर्थमुन्याश्रमश्रेणीं द्रष्टुम् उत्कण्ठितं मनः । रामस्याभूद् भृशं तत्र कदाचिद् गुणशालिनः

राघवश् चिन्तयित्वैवम् उपेत्य चरणौ पितुः । हंसः पद्माव् इव नवौ जग्राह नखकेसरौ

तीर्थानि देवसद्मानि वनान्य् आयतनानि च । द्रष्टुम् उत्कण्ठितं तात ममेदं हि भृशं मनः

तद् एताम् अर्थनां पूर्वां सफलीकर्तुम् अर्हसि । न सो ऽस्ति भुवने तात त्वया यो ऽर्थी विमानितः

इति सम्प्रार्थितो राजा वसिष्ठेन समं तदा । विचार्यामुञ्चद् एवैनं रामं प्रथमम् अर्थिनम्

शुभे नक्षत्रदिवसे भ्रातृभ्यां सह राघवः । मङ्गलालङ्कृतवपुः कृतस्वस्त्ययनो द्विजैः

वसिष्ठप्रहितैर् विप्रैश् शास्त्रतज्ज्ञैस् समन्वितः । स्निग्धैः कतिपयैर् एव राजपुत्रवरैस् सह

अम्बाभिर् विहिताशीर्भिर् आलिङ्ग्यालिङ्ग्य भूषितः । निरगात् स गृहात् तस्मात् तीर्थयात्रार्थम् उद्यतः

निर्गतस् स्वपुरात् पौरैस् तूर्यघोषेण वर्धितः । पीयमानः पुरन्ध्रीणां नेत्रैर् भृङ्गौघभङ्गुरैः

ग्रामीणललनालोकहस्तपद्मापवर्जितैः । लाजवर्षैर् विकीर्णात्मा हिमैर् इव हिमाचलः