यथैषा चेत्यनिर्हीना परमव्योमरूपिणी । सचेत्यापि तथैवैषा परमव्योमरूपिणी
यस्माच् चेत्यम् अतो नान्यद् वीचित्वाद् इव वारिता । वीचित्वं च न चैवास्ति शशशृङ्गवद् एव हि
सैव चेत्यम् इवापन्ना स्वभावाद् अच्युताप्य् अलम् । तस्मान् नास्त्य् एव दृश्यो ऽर्थः कुतो ऽतो द्रष्टृदृश्यधीः
निमेषेणैव जीवस्य मृतिमोहाद् अनन्तरम् । त्रिजगत्सर्गदृश्यश्रीः प्रतिभाम् उपगच्छति
यथादेशं यथाकालं यथारम्भं यथाक्रमम् । यथोत्पादं यथामातृ यथापितृ यथौरसम्
यथावयो यथासंविद् यथास्थानं यथेहितम् । यथाबन्धु यथाभृत्यं यथेहास्तमयोदयम्
अजातम् एव जातो ऽहम् इति पश्यति चिद्वपुः । देशकालक्रियाद्रव्यमनोबुद्धीन्द्रियाणि च
झगित्य् एव मृतेर् अन्ते वपुः पश्यति यौवनम् । एषा माता पिता त्व् एष बालो ऽभूवम् अहं त्व् इति
नानुभूतो ऽनुभूतो वा यस् स्यात् स्मृतिमयः क्रमः । पश्चाद् उदेत्य् असौ तस्य पुष्पस्येव फलोदयः
निमेषेणैव सकलो गत इत्य् अनुभूयते । रात्रिर् द्वादशवर्षाणि हरिश्चन्द्रे तथाप्य् अभूत्
कान्ताविरहिणाम् एकं वासरं वत्सरायते । मृतो जातो ऽहम् अन्यो मे पितेति स्वप्नधाम्नि च
अभुक्तस्यैव भोग्यस्य भुक्तधीर् उपजायते । भुक्ते चाभुक्तधीर् दृष्टम् इत्य् अलं कितवादिषु
शून्यम् आकीर्णताम् एति तुल्यं व्यसनम् उत्सवैः । विप्रलम्भो ऽपि लाभश् च मदस्वप्नादिसंविदि
तैक्ष्ण्यं यथा मरिचबीजकणे स्थितं स्वं स्तम्भे ऽथवा रचितपुत्रकजालम् अन्तः । दृश्यं त्व् अनन्यद् इदम् एवम् अजे ऽस्ति शान्तं कस्यास्ति बन्धनविमोक्षदृशः कुतः काः
प्रतिभान्ति जगन्त्य् आशु मृतिमोहाद् अनन्तरम् । जीवस्योन्मीलनाद् अक्ष्णो रूपाणीवाखिलान्य् अलम्
दिक्कालकलनाकाशधर्मकर्ममयानि च । परिस्फाराण्य् अनन्तानि कल्पान्तस्थैर्यवन्ति च
नानुभूतं न यद् दृष्टं तन् मया कृतम् इत्य् अपि । तत् क्षणात् स्मृतिताम् एति स्वप्ने स्वमरणं यथा
भ्रान्तिर् एवम् अनन्तेयं चिद्व्योमव्योम्नि भासुरा । अपकुड्या जगन्नाम्नी नगरीकल्पनात्मिका
अहं जगद् इयं सर्गस्मृतिर् एवेति जृम्भति । दूरकल्पक्षणाभ्यासविपर्यासैककारिणी
नानुभूतानुभूता च ज्ञप्तिर् इत्थं द्विरूपिणी । पूर्वं कारणरिक्तेव चिद्रूपैव प्रवर्तते
नानुभूते ऽनुभूतत्वं संविदो ऽन्तर् उदेत्य् अपि । स्वप्नभ्रमाद् अनन्यस्मिन् पितरीव पितृस्मृतिः
कदाचित् स्मृतिताम् त्यक्त्वा प्रतिभामात्रम् एव सत् । भाति प्रथमसर्गेशरूपेण तदनु क्रमात्
दृश्यं त्रिभुवनादीदम् अनुभूतस्मृतौ स्थितम् । केषाञ्चित् तन्वि केषाञ्चिन् नानुभूतस्मृतौ स्थितम्
प्रतिभासत एवेदं केषाञ्चित् स्मरणं विना । चिदणूनां प्रजेशत्वं काकतालीयवद् यतः
अत्यन्तविस्मृतं दृश्यं मोक्ष इत्य् अभिधीयते । ईप्सितानीप्सिते तत्र न स्तः केचन कस्यचित्
अत्यन्ताभावसम्पत्तिं विनाहन्त्वजगत्स्थितेः । अनुत्पादमयीम् एव नोदेत्य् एव विमुक्तता
रज्ज्वां सर्पभ्रमस् सर्पशब्दार्थासम्भवं विना । अनुत्पादमयो नित्यं शान्तो ऽपि न हि शाम्यति
अर्धशान्तो न शान्तो ऽसौ समेत्य् अन्यतया पुनः । उदेत्य् एकपिशाचान्ते पिशाचो ऽन्यो ऽप्य् अधीमतः
संसारश् चायम् आभोगी परम् एवेति निश्चयः । कारणाभावतो भाति यद् इहाभावम् एति तत्
ब्राह्मणब्राह्मणीरूपे सर्गे या कारणं स्मृतिः । कथम् अभ्युदिता सा स्यात् स्मरणीयम् इदं विना