तथैवान्यं च पश्यन्ति जगत्कल्पं प्रकल्पितम् । कल्पनाभासनभसो न हि सङ्कटता भवेत्
स्वकल्पनात्मकजगज्जीर्णोदुम्बरकीटकाः । स्वप्नजागरकाḫ प्रोक्ताश् शृणु सङ्कल्पजागरान्
कस्मिंश्चित् प्राक्तने कल्पे कस्मिंश्चिज् जगति क्वचित् । अनिद्रालव एवान्तस् सङ्कल्पैकपरास् स्थिताः
ध्यानाद् विलुठिता वाथ मनोराज्यवशानुगाः । सङ्कल्पदार्ढ्यम् आपन्ना गलिताग्रानुभूतयः
सङ्कल्प एव जाग्रत्त्वं येषां चिरतया गतः । तत्रास्तमितचेष्टानां ते हि सङ्कल्पजागराः
कल्पनोपशमे भूयस् तम् अन्यं वा श्रयन्ति ते । देहं तेषां वयम् इमे सङ्कल्पपुरुषास् स्थिताः
सङ्कल्पजागराḫ प्रोक्ता एते सङ्कल्पशायिनः । जीवा जीवितहेवाकाश् शृणु केवलजागरान्
प्राथम्येनावतीर्णास् ते ब्रह्मणो बृंहितात्मनः । प्रोक्ताẖ केवलजागर्याḫ प्रागुत्पत्त्यविकासिनः
भूयोजन्मान्तरगतास् त एव चिरजागराः । कथ्यन्ते प्रौढिम् आयाताẖ कार्यकारणचारिणः
त एव दुष्कृतावेशाज् जडास् स्थावरतां गताः । घनजाग्रतयḫ प्रोक्ता जाग्रत्सु घनतां गताः
ये तु शास्त्रार्थसत्सङ्गबोधिता बोधम् आगताः । पश्यन्ति स्वप्नवज् जाग्रज् जाग्रत्स्वप्ना भवन्ति ते
ये तु सम्प्राप्तसम्बोधा विश्रान्ताḫ परमे पदे । क्षीणजाग्रत्प्रभृतयस् ते तुर्यां भूमिकाम् इताः
इति सप्तविधो भेदो जीवानां कथितस् तव । समुद्राणाम् इव मया बुद्ध्वा श्रेयḫपरो भव
भ्रान्तिं परित्यज जगद्गणनात्मिकां त्वं बोधैकरूपघनताम् अलम् आगतो ऽसि । शून्यत्ववर्जितम् अशून्यतया च मुक्तम् एतद् द्वयैक्यकविमुक्तवपुस् त्वम् आद्यम्
कथं केवलजाग्रत्त्वम् अकारणम् अकर्मकम् । पराद् विकसति ब्रह्मन् गगनाद् इव पादपः
अकारणं महाबुद्धे न कार्यम् उपलभ्यते । तज् जाग्रतẖ केवलस्य न कश्चिद् इह सम्भवः
तस्यातो ऽसम्भवाद् अन्ये जीवभेदास् सजीवकाः । सर्वे न सम्भवन्त्य् एव कारणाभावविक्षताः
नेह प्रजायते किञ्चिन् नेह किञ्चन नश्यति । उपदेश्योपदेशार्थं शब्दार्थकलनोदयः
कẖ करोति शरीराणि मनोबुद्ध्यादिचेतनैः । को मोहयति भूतानि स्नेहरागादिबन्धनैः
न कश्चिद् एव कुरुते शरीराणि कदाचन । न मोहयति भूतानि कश्चिद् एव कदाचन
अनाद्यन्तावभासात्मा बोध आत्मनि संस्थितः । नानापदार्थरूपेण कम् ऊर्म्यादितया यथा
बाह्यं न विद्यते किञ्चिद् बोधस् स्फुरति बाह्यवत् । उदेति बोधो हृदयाद् बीजाद् इव वरद्रुमः
बोधस्यान्तर् इदं विश्वं स्थितम् एव रघूद्वह । स्तम्भस्यान्तर् यथा सालभञ्जिका प्रकटीकृता
सबाह्याभ्यन्तरात्मैकम् अनन्तं देशकालतः । बोधामोदप्रसरणं जगद् इत्य् अवबुध्यताम्
अयम् एव परो लोको भाव्यतां वासनाक्षयः । शाम्यतां परलोकास्थं काẖ किलायान्ति वासनाः
देशकालक्रियालोकरूपचित्तात्मसम्पदाम् । देशकालादिशब्दार्थरहितं न च शून्यकम्
पदे पदविदाम् एव तस्मिञ् शून्ये गतिर् भवेत् । द्रष्टॄणां शान्तदृश्यानाम् एवान्येषां न राघव
ये वै तरलगम्भीरम् अहन्तागर्तम् आश्रिताः । पश्यन्ति ते तम् आलोकं न कदाचन केचन
चतुर्दशविधानन्तभूतजातसघुङ्घुमा । जगद्दृष्टिर् इयं ज्ञस्य शरीरावयवोपमा
कारणाभावतस् सृष्टिर् नोदिता न च शाम्यति । यादृशं कारणं वा स्यात् तादृग् भवति कार्यकम्