स पञ्चावयवḫ पश्चाद् राजते पुरुषो विराट् । अनन्ताकारसंवित्तिर् अव्यक्तात्मा निरामयः
मनोमयो ऽसाव् उदितḫ परस्मात् प्रथमोत्थितः । आकाशविशदश् शान्तो नित्यानन्तविभामयः
स चाप्य् अपञ्चभूतात्मा पञ्चभूतात्मकोपमः । विराडात्मैकपुरुषḫ परमḫ परमेश्वरः
स्वयम् एवाशु भवति स्वयम् एव विलीयते । स्वयम् एव प्रसरति स्वयं सङ्कोचम् एति च
स्वसङ्कल्पकृतेनासौ कल्पौघेन क्षणेन वा । यदृच्छयोदेति पुनḫ पुनर् भूत्वोपशाम्यति
मनोमात्रैकरूपात्मा प्रकृतेर् देह एष सः । एष पुर्यष्टकं प्रोक्तस् सर्वस्यैवातिवाहिकः
स्थूलस् सूक्ष्मो ऽम्बरात्मैष व्यक्तो ऽव्यक्तो ऽन्तवर्जितः । सर्वस्य बहिर् अन्तश् च नकिञ्चित् किञ्चिद् एव च
अङ्गानि राम तस्याष्टौ मनष्षष्ठानि पञ्च च । साहम्भावानीन्द्रियाणि भावाभावमयानि च
तेन गीता इमे वेदास् सह शब्दार्थकल्पनैः । नियतिस् स्थापिता तेन तथाद्यापि यथा स्थिता
अनन्तम् ऊर्ध्वं मूर्धास्य तथाधḫ पादयोस् तलम् । अपराकाशम् उदरम् इदं ब्रह्माण्डमण्डलम्
लोकान्तराण्य् अनन्तानि पार्शुकाẖ क्षतजं पयः । मांसपेश्यẖ क्षितिधरास् सरितस् सन्ततास् सिराः
रक्तधारा जलधयो द्विपान्य् एवान्त्रवेष्टनम् । बाहवẖ ककुभस् स्फारास् तारका रोमसन्ततिः
पञ्चाशद् अनिलस्कन्धा एकोनाḫ प्राणवायवः । मार्ताण्डमण्डलं चण्डं पित्तं जठरपावकः
शशाङ्कमण्डलं जीवश् श्लेष्मा शुक्रं सितं बलम् । मनस् सङ्कल्पकोशात्म सारात्म परमामृतम्
मूलं शरीरकोशस्य बीजं कर्मद्रुमस्य च । प्रसवस् सर्वभावानाम् इन्दुर् आनन्दकारणम्
यद् इन्दुमण्डलं नाम स सम्राड् जीव उच्यते । शरीरकर्ममनसां बीजं मूलं च कारणम्
अस्माद् इन्दुनिभाज् जीवात् प्रसरन्ति जगत्त्रये । जीवा मनांसि कर्माणि सुखान्य् अन्नामृतानि च
विराज एते सङ्कल्पा ब्रह्मविष्णुजिनादयः । तस्य चित्तचमत्कारास् सुरासुरनभश्चराः
चित्स्वभावो बुध्यमानḫ प्रालेयपरमाणुताम् । यदादौ भावयत्य् आशु तदा तत्रैव तिष्ठति
तेनैतद् एव जीवस्य स्थानं विद्धि रघूद्वह । पञ्चावयवम् एतत् तच् छरीरम् अनुभूयते
विराड्जीवाच् चन्द्रमसो जीवभूतानि देहिनाम् । प्रसरन्त्य् अन्नजातानि प्रालेयविसरात्मना
तान्य् एव देहिदेहेषु जीवा जीवन्ति जीविषु । मनोभूता विचेष्टन्ते कर्म जन्मसु कारणम्
एवं विराट् सहस्राणि महाकल्पशतानि च । गतान्य् अथ भविष्यन्ति नानाचाराणि सन्ति च
सर्वतो ऽनुभवरूपयानया सत्तयोत्तमपदाद् अभिन्नया । अन्तवर्जितमहाङ्गसङ्गया तिष्ठतीति पुरुषḫ परं विराट्
सङ्कल्पपुरुषस् त्व् एष यद् यत् कल्पयति स्वयम् । तत् तथा तादृशं पञ्चभूतात्म भवतीव खम्
सर्वं नाम जगज्जातं तत्सङ्कल्पं विदुर् बुधाः । तादृग्रूपं पञ्चकात्मविषयोन्मुखम् आगतम्
जगत्पदार्थसार्थस्य विराट् सर्वस्य कारणम् । कारणस्य समान्य् एव कार्याणि च भवन्त्य् अतः
यथैष स विराड् एवं विराट् प्रत्येकम् आत्मनि । स्वसंविदि प्रसरति बोधवान् न त्व् अबोधवान्
आसरीसृपम् आरुद्रम् एवम् अभ्युत्थितो भ्रमः । अणाव् अप्य् अद्रिविस्तारो बीजकोश इव द्रुमः
आसरीसृपम् आरुद्रं विराट् प्रत्येकम् आत्मनि । पराणाव् अप्य् अनन्तात्मा बोधतो न त्व् अबोधतः