पश्य मे पुर उह्यन्ते इति वाक्यार्थम् अक्षतम् । न किञ्चिद् अवगच्छामि यथावन् मुनिनायक
प्राणस्याभ्यन्तरे चित्तं चित्तस्याभ्यन्तरे जगत् । विद्यते विविधाकारं बीजस्यान्तर् इव द्रुमः
मृते पुंसि नभोवातैर् मिलन्ति प्राणवायवः । सरिज्जलैर् इवाम्भोधिजलान्य् आत्मद्रुतानि हि
इतश् चेतश् च यान्त्य् एव तेषाम् अन्तर् जगन्त्य् अलम् । व्योमवातविनुन्नानां सङ्कल्पैकात्मकान्य् अपि
सप्राणवातैḫ पवनैस् स्फुरत्सङ्कल्पगर्भितैः । सर्वा एव दिशḫ पूर्णाḫ पश्यामीमास् समन्ततः
अत्रैते पश्य पश्यामि सङ्कल्पजगतां गणैः । बुद्धिदृष्ट्या समुह्यन्ते पुरो मन्दरमेरवः
खवाते ऽन्तर् मृतप्राणाḫ प्राणानाम् अन्तरे मनः । मनसो ऽन्तर् जगद् विद्धि तिले तैलम् इव स्थितम्
खवातैẖ खे मृतप्राणा यथोह्यन्ते मनोमयाः । उह्यन्ते वै तथैतानि तदङ्गानि जगन्त्य् अपि
सभूतान्य् अम्बरोर्व्यादिवृन्दानि त्रिजगन्त्य् अपि । उह्यन्ते वाप्य् अनूढानि पुरस् सर्वत्र गन्धवत्
तानि बुद्ध्यैव दृश्यन्ते न दृशा रघुनन्दन । पुरस् सङ्कल्परूपाणि स्वस्वप्नपुरपूरवत्
सर्वत्र सर्वदा सन्ति सुसूक्ष्माण्य् एव खाद् अपि । कल्पनामात्रसारत्वान् न दह्यन्ते मनाग् अपि
तान्य् एव दृढभावत्वात् स्वेषु लोकेषु तेष्व् अलम् । मतान्य् एव चिदंशस्य सर्वगत्वाद् भवान् इव
प्रतिबिम्बपुराणीव पुरḫ प्राणसरिद्रये । अनूढान्य् अपि चोह्यन्ते सूढान्य् अपि च नैव च
सौरभाणि समुह्यन्ते वाताङ्गस्थानि राघव । जगन्ति प्राणसंस्थानि व्योमात्मकतया तथा
कुम्भे देशान्तरं नीते यथान्तर् व्योम्नि नान्यता । स्पन्दनादिमये चित्ते तथैव त्रिजगद्भ्रमे
इत्थं जगद्भ्रान्तिर् इयम् असत्यैवोदितैव ते । न विनश्यति नोदेति केवलं ब्रह्मरूपिणी
यदि वाप्य् ऊह्यते वातैस् तत् तद् अस्या न लक्ष्यते । तदन्तस्संस्थितैस् स्पन्दो नावि कोशगतैर् इव
यथा स्पन्दो ऽङ्ग लग्नो ऽपि नाव्य् अन्तस् संस्थितैर् अपि । न लक्ष्यते तथा ब्रह्म तत्संस्थैस् तन्मयैर् अपि
यथा योजनविस्तीर्णं लघौ सद्मानुभूयते । यक्षस्य पादपस्तम्भे परमाणौ तथा जगत्
वस्त्व् अल्पम् अप्य् अतिबृहल् लघुसत्त्वो ऽभिमन्यते । मूषिका स्वाञ्जलिद्रव्यम् इव पङ्कम् इवार्भकः
असत्य् एव खरूपे ऽस्मिञ् जगदाख्ये विदो भ्रमे । लोकान्तराद्र्योघमयी सुदृढाज्ञस्य भावना
इदं हेयम् उपादेयम् इदम् इत्य् अन्तर् अज्ञता । यस्य तस्य भवायास्ति सर्वज्ञस्यापि मूढता
सचेतनो ह्य् अवयवी चेतत्य् अवयवान् यथा । स्वान्तर् एव ततं जीवस् त्रिजगद् बुध्यते तथा
संविदात्म पराकाशम् अनन्तम् अहम् अव्ययः । व्योम्नो ऽवयवरूपाणि तस्येमानि जगन्ति मे
सचेतनो ऽयḫपिण्डो ऽन्तẖ क्षुरसूच्यादिकं यथा । बुध्यते बुध्यते तद्वज् जीवो ऽन्तस् त्रिजगद्भ्रमम्
अचित् सचिद् वा मृत्पिण्डश् शरावोदञ्चनादिकम् । यथाङ्गं मनुते जीवस् तथाङ्गं मनुते जगत्
चिद् अचिद् वाङ्कुरो देहे वृक्षत्वं मन्यते यथा । वृक्षशब्दार्थरहितं ब्रह्मेदं त्रिजगत् तथा
चिद् वाचिद् वा यथादर्शो बिम्बितं वाप्य् अबिम्बितम् । नगरं वेत्ति नो वापि तथा ब्रह्म जगत्त्रयम्
देशकालक्रियाद्रव्यमात्रम् एव जगत्त्रयम् । अहन्त्वजगतोस् तेन भेदो नास्ति तदात्मनोः
कल्पितेनोपमानेन यद् एतद् उपदिश्यते । अत्रोपमैकदेशेन उपमेयसधर्मता