सुदूरम् अपि यातानि पञ्चस्तम्भानि तानि तु । वासनापङ्कमग्नानि रसवन्ति महान्ति च
तेषां मूलं बृहत् स्तम्भं मनो व्याप्तजगत्त्रयम् । पञ्चस्रोतस्सिराकृष्टमुक्तानन्तरसद्रवम्
तस्य मूलं विदुर् जीवं चेत्योन्मुखचिदात्मकम् । जीवस्य चेतनं मूलं सर्वमूलैककारणम्
चितेस् तु ब्रह्म मूलं यत् तस्य मूलं न विद्यते । अनाख्यत्वाद् अनन्तत्वाच् छुद्धत्वात् सत्यरूपिणः
सर्वेषां कर्मणाम् एवं वेदनं बीजम् उत्तमम् । स्वरूपं चेतयित्वान्तस् ततस् स्पन्दḫ प्रवर्तते
मुने चेतनम् एवाद्यं कर्मणां बीजम् उच्यते । तस्मिन् सति महाशाखो जायते देहशल्मलिः
एतच् चेतनशब्दार्थं भावनावलितं यदि । तत् कर्मबीजताम् एति नो चेत् साध्यं परं पदम्
चितिश् चेतनशब्दार्थभावनावलिता यदि । तत् कर्मबीजताम् एति नो चेत् साध्यं परं पदम्
तस्माद् वेदनम् एवेह कर्म कारणम् आकृतेः । एतत् तत् कर्मणां बीजं त्वयैवोक्तं मुनीश्वर
अस्य राघव सूक्ष्मस्य कर्मणो वेदनात्मनः । कस् त्यागẖ किम् अनुष्ठानं यावद्देहम् इदं स्थितम्
यच् चेत्यते तु तेनाशु बहिर् अन्तश् च भूयते । सत्याकारम् असत्यं वा भवत्व् आहितविभ्रमम्
न चेत्यते चेत् तद् अलं भ्रमाद् अस्माद् विमुच्यते । भ्रमस् सत्यो ऽस्त्व् असत्यो वा किं विचारणयानया
एतच् चेतनम् एवान्तर् विकसत्य् उद्भवभ्रमैः । वासनेच्छामनẖकर्मसङ्कल्पाद्यभिधात्मभिः
प्रबुद्धस्याप्रबुद्धस्य देहिनो देहगेहके । आदेहं विद्यते वित्त्वं त्यागस् त्व् अस्य न विद्यते । जीवतां तस्य सन्त्यागẖ कथं नामोपपद्यते
केवलं कर्मशब्दार्थभावनाभावने सति । कर्म कर्मत्वम् उत्सृज्य स्वयम् एव भवत्य् अजम्
असम्भवति सन्त्यागे कर्मणो यẖ करोति हि । इदंकर्तव्यतात्यागं न किञ्चित् तेन तत् कृतम्
बोधाद् इदन्तासंवित्तेस् स्वयं विलयनं तु यत् । जगतस् तं विदुस् त्यागम् असङ्गं मोक्षम् एव च
वेदनं सति संवेद्ये सर्गादाव् एव वेद्यदृक् । नोत्पन्ना विद्यते नैव तस्मात् किं क्वेव वेदनम्
वेद्योन्मुखत्वं सन्त्यज्य रूपं यद् वेदनस्य वै । न वेदनं तन् नो कर्म तच् छान्तं ब्रह्म कथ्यते
चेतनं प्रोच्यते कर्म संसृत्या प्रविकासितम् । अचेतनं विदुर् मोक्षं ज्ञं चेत्य् एवोपदेशधीः
त्यागो हि कर्मणां तस्माद् आदेहं नोपपद्यते । यैस् तु सन्त्यज्यते कर्म तन्मूलं तैर् न मुच्यते
मूलं स्वकर्मणस् संविन् मनसो वासनात्मनः । सा चादेहं समुच्छेत्तुम् ऋते बोधान् न शक्यते
राम केवलम् एषान्तẖ कर्ममूलकला परा । सूक्ष्मा संविद् असंवित्त्या स्वयत्नेन निकृन्त्यते
येन संविद् असंवित्त्या स्वयत्नेन निवार्यते । तेन संसृतिवृक्षस्य मूलकाषो वितन्यते
अचेतनाकाशम् अजं यद् एकं तत्रैवम् अस्ति त्व् इदम् अर्थहीनम् । तद् व्योमरूपं यत एतद् एवं निरामयं चेतनसारम् आहुः
अवेदनं वेदनस्य मुनीन्द्र क्रियते कथम् । नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः । यदा तदैव सुकरं वेदनावेदनं स्वयम्
एतौ वेदनशब्दार्थौ रज्जुसर्पभ्रमोपमौ । असत्याव् उदितौ विद्धि मृगतृष्णाम्भसस् समौ
अबोधस् त्व् अनयोश् श्रेयान् बोधो दुẖखाय चैतयोः । तस्मात् सद् एव बुध्यस्व मासद् बुध्यस्व राघव
जन्तोर् वेदनशब्दार्थबोधो दुẖखकरḫ परः । न्यक्कृत्य ज्ञप्तिशब्दार्थबोधं तिष्ठ यथास्थितम्