जाग्रत् स्वप्नत्वम् आयाति बुद्धिश्यामलतावशात् । स्वप्नश् च जाग्रद् भवति बुद्धिनिर्मलतोदयात्
घनमोहतया जाग्रद् अपि याति सुषुप्तताम् । स्वप्नश् चापि तथैवैष स्वभावो राम संसृतेः
निद्रालोर् अप्य् अनिद्रालो राघवैतद् दशात्रयम् । भवत्य् आ तुर्यसम्प्राप्तेẖ क्रमान् नो तुल्यकालतः
तुर्यावस्थस्य चाभ्यासाद् अवस्थात्रितयं शनैः । शाम्यति प्रौढरूपायां शरदीव घनभ्रमः
तुर्यावस्थास्थितो भूयो नावस्थात्रयम् एति हि । जीवन्न् अपि चिरं भृष्टं बीजम् अङ्कुरताम् इव
भासुराकारम् अस्कन्धस्तम्भशाखादलादिकम् । छायावृक्षं जगद् वेत्ति चतुर्थीं भूमिकाम् इतः
अर्थशून्यसमारम्भं दृश्यमानम् असन्मयम् । बालेनेव कृतं पङ्काज् ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
नानेवैताम् अनानात्तां तरङ्गरचनाम् इव । निर्वासनां स्पन्दमयीं ज्ञḫ पश्यति जगत्स्थितिम्
अदृष्टम् इतराचारं श्रुतं दूरे क्षणक्षयम् । अज्ञो देशम् इवापूर्वं तज्ज्ञस् सर्वं प्रपश्यति
अजिह्वस्वप्नकथनं भावनानुभवोपमम् । भ्रमाभ्रमात्रं विभ्रान्तं ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
नीहारसदृशं दूराद् दृश्यमानबृहद्वपुः । नकिञ्चिन् निपुणालोके ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
शरदभ्रसमं स्फारम् आमृष्टं सन् नकिञ्चन । नकार्यकारि शून्यात्म ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
परामर्शासहानेकरागनिर्मितमण्डलम् । बर्हिबर्हसमाकारं ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
अविद्यमानं भ्रमदं प्रेक्षितं प्रशमं गतम् । त्रस्तबालकयक्षाभं ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
विस्तीर्णम् अप्य् अनाक्रान्तदेशं पश्यति सर्गकम् । आख्यायिकारम्भम् इव चतुर्थीं भूमिकाम् इतः
अस्पृष्टदेशकालांशम् असत्यम् इव सत्यवत् । महारवं मौनमयं महारम्भम् अपक्रियम्
स्थूलं कर्मेन्द्रियालभ्यं जगत् पश्यत्य् असद्वपुः । सङ्कल्पसैन्यसङ्काशं चतुर्थीं भूमिकाम् इतः
चित्तभित्तिगतं भावि चित्रतन्त्रम् इव स्थितम् । पश्यत्य् असर्गकं सर्वं चतुर्थीं भूमिकाम् इतः
इन्द्रजालजलादर्शप्रतिबिम्बम् इवास्थितम् । सर्गं सदानुभवति चतुर्थीं भूमिकाम् इतः
द्रव्यभावक्रियेहानाम् अज्ञत्वान् मूकतां गतः । दुर्देशम् इव विक्रीतो ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
अत्यन्तापूर्वसंस्थानं देशान्तरम् इवाल्पधीः । अशून्यं शून्यम् एवाति ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
अनूढम् उह्यमानात्म स्थिरं चलम् असच् च सत् । सरिद्बिम्बस्थपुरवज् ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
प्रतिबिम्बितम् अम्भोधाव् इव निर्मज्जद् एव वा । चलिते शफरस्पन्दाज् ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
जात्यन्धरूपानुभवम् इव नासन् न सन्मयम् । अन्धप्राग्दृष्टरूपाभं ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
मसृणैकमहाभित्तौ सङ्कल्पोल्लिखितात्मकम् । चित्रसैन्यम् इवाभाति जगज् ज्ञं प्रत्य् अरोधकम्
आकाशभित्तिलिखितम् अलब्धम् अपि वायुना । चित्तचित्रकृतश् चित्रं ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
दृश्ये पतत्य् अदृश्ये ऽपि परयत्नावबोधितः । बहिर् द्रष्टैव नान्तर् ज्ञो हृदयेनापराजितः
विच्छिन्नशरदभ्रांशविलयं प्रविलीयते । सत्तावशेष एवास्ते पञ्चमीं भूमिकाम् इतः
समस्तशब्दशब्दार्थभावनाभावनात्मकम् । बीजाङ्कुरसमुत्सेधसत्तासुषमम् आस्यताम्
अनहन्तादिमननं समं सर्वगतं स्थिरम् । अवेद्यवेदनं पुष्पविकाससमम् आस्यताम्