पुष्पार्घ्यपाद्यसम्मानदक्षिणादानपूजया । सदेवर्षिमुनीन् विप्रान् पूजयाम् आस सादरम्
अथोत्तस्थौ सभा सर्वा सराजमुनिमण्डला । कुण्डलाकीर्णरश्म्योघपरिवेशावृतानना
परस्परांससङ्घट्टरणत्केयूरकङ्कणा । हारभाराहतस्वर्णपट्टाभोरस्तटान्तरा
शेखरोत्सङ्गविश्रान्तप्रबुद्धमधुपस्वनैः । सघुङ्घुमशिरोभागा पतद्भिर् इव मूर्धजैः
काञ्चनाभरणोद्द्योतकनकीकृतदिङ्मुखाः । बुद्धिस्थमुनिवागर्थसंशान्तेन्द्रियवृत्तयः
जग्मुर् नभश्चरा व्योम भूचरा भूमिमण्डलम् । चक्रुर् दिनसमाचारं स्वं सर्वे स्वेषु वेश्मसु
एतस्मिन्न् अन्तरे श्यामा यामिनी समदृश्यत । जनसङ्घातनिर्मुक्ते गृहे बालाङ्गना यथा
देशान्तरं भासयितुं ययौ दिवसनायकः । सर्वत्रालोककर्तृत्वम् एव सात्पुरुषं व्रतम्
उदभूद् अभितस् सन्ध्या तारानिकरधारिणी । उत्फुल्लकिंशुकवना वसन्तश्रीर् इवोदिता
चूतनीपकदम्बाग्रग्रामचैत्यगृहोदरे । निलिल्यिरे खगाश् चित्ते तदा ता वृत्तयो यथा
भानोर् भासा भूषितैर् मेघलेशैः किञ्चित् किञ्चित् कुङ्कुमच्छाययेव । पाश्चात्यो ऽद्रिः पीतवासास् तमोऽब्धेस् ताराहारश्रीयुतः खं समेतः
पूजाम् आदाय सन्ध्यायां प्रयातायां यथागतम् । अन्धकारास् समुत्तस्थुर् वेतालवलया इव
अवश्यायकणस्यन्दी हेलाविधुतपल्लवः । कोमलः कुमुदाशंसी ववाव् आशीतलो ऽनिलः
परमान्ध्यम् उपाजग्मुर् दिशो ऽपि स्फुटतारकाः । लम्बदीर्घतमःकेश्यो विधवा इव योषितः
आययौ भुवनं तेजःक्षीरपूरेण पूरयन् । रसायनमयाकारश् शशिक्षीरार्णवो नभः
जग्मुस् तिमिरसङ्घाताः पलाय्य क्वाप्य् अदृश्यताम् । श्रुतज्ञानगिरश् चित्तान् महीपानाम् इवाज्ञताः
ऋषयो भूमिपालाश् च मुनयो ब्राह्मणास् तथा । चेतसीव विचित्रार्थास् स्वास्पदेषु विशश्रमुः
यमकायोपमा श्यामा ययौ तिमिरमांसला । आययौ मिहिकाकारा तत्र तेषाम् उषा शनैः
अलक्ष्यताम् उपाजग्मुस् तारा नभसि भासुराः । प्रभातपवनेनेव हृताः कुङ्कुमवृष्टयः
दृश्यताम् आजगामार्कप्रभोन्मीलितलोचना । विवेकवृत्तिर् महतां मनसीव नवोद्गता
सभां पुनर् उपाजग्मुर् नभश्चरमहीचराः । ह्यस्तनेन क्रमेणैव कृतप्रातस्तनक्रमाः
सा पूर्वसन्निवेशेन विवेश विपुला सभा । बभूवास्पन्दिताकारा वातमुक्तेव पद्मिनी
अथ प्रसङ्गम् आसाद्य रामो मधुरया गिरा । उवाच मुनिशार्दूलं वसिष्ठं वदतां वरम्
भगवन् मनसो रूपं कीदृशं वद मे स्फुटम् । यस्मात् तेनेयम् अखिला तन्यते दोषमञ्जरी
रामास्य मनसो रूपं न किञ्चिद् अपि दृश्यते । नाममात्राद् ऋते व्योम्नो यथा शून्यजडाकृतेः
न बाह्ये नापि हृदये सद्रूपं विद्यते मनः । सर्वत्रैव स्थितं चैतद् विद्धि राम यथा नभः
इदम् अस्यासद् उत्पन्नं मृगतृष्णाम्बुसन्निभम् । रूपं तु शृणु सङ्क्षेपाद् द्वितीयेन्दुभ्रमोपमम्
साधो यद् एतद् अर्थस्य प्रतिभानं प्रथां गतम् । सतो वाप्य् असतो वापि तन् मनो विद्धि नेतरत्
यद् अर्थप्रतिभानं तन् मन इत्य् अभिधीयते । अन्यन् न किञ्चिद् अप्य् अस्ति मनो नाम कदाचन
सङ्कल्पनं मनो विद्धि सङ्कल्पात् तन् न भिद्यते । यथा द्रवत्वात् सलिलं तथा स्पन्दो यथानिलात्