भाविन्या क्षणविध्वंसधियानुत्फुल्लरूपया । असत्यप्रत्ययतया युक्तं गर्भनिषण्णया
जाग्रद् एवानुभूतं यद् असत्यं सत्यम् एव वा । म्लानम् आबिलबुद्धित्वात् स्वप्नम् आहुस् तम् उत्तमाः
जाग्रत्स्वप्नानुभवयोर् अवश्यम्भाविनोḫ पुनः । कम् अप्य् अस्तमयẖ कालं यस् तम् आहुः सुषुप्तकम्
बुद्धत्वाच् छान्तभेदं यद् अजाग्रत्स्वप्नम् अक्षयम् । असुषुप्तं स्थितं स्वच्छं तत् तुर्यम् इति कथ्यते
यत् परामृष्टतत्त्वानाम् अपदार्थविभावनम् । अवस्थात्रयनिर्मुक्तं तत् तुरीयम् इति स्थितम्
एतद्दशात्रयं पूर्वं सर्वेणैवानुभूयते । जीवन्मुक्ताद् ऋते त्व् एषा तुर्यावस्था न लभ्यते
सम्यग्ज्ञानवतैवान्तर् अवस्थात्रितयक्षये । चिदाकाशात्मनाच्छेन तुर्यावस्थानुभूयते
विदेहमुक्तैर् यावस्था तुर्यातीतानुभूयते । तुर्यस्थितिचिराभ्यासैर् न वाग्गोचरम् एति सा
न जीवन्मुक्तविषया तुर्यातीतदशा यतः । ततो ऽस्याẖ कथनं नास्ति ब्रह्मत्वाद् इतरत् क्वचित्
न स्वप्नसुप्तताजाग्रत्कारणं कार्यकोविद । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तानां परम् एव हि तिष्ठति
जाग्रत् स्वप्नत्वम् आयाति बुद्धिश्यामलतावशात् । स्वप्नश् च जाग्रद् भवति बुद्धिनिर्मलतोदयात्
घनमोहतया जाग्रद् अपि याति सुषुप्तताम् । स्वप्नश् चापि तथैवैष स्वभावो राम संसृतेः
निद्रालोर् अप्य् अनिद्रालो राघवैतद् दशात्रयम् । भवत्य् आ तुर्यसम्प्राप्तेẖ क्रमान् नो तुल्यकालतः
तुर्यावस्थस्य चाभ्यासाद् अवस्थात्रितयं शनैः । शाम्यति प्रौढरूपायां शरदीव घनभ्रमः
तुर्यावस्थास्थितो भूयो नावस्थात्रयम् एति हि । जीवन्न् अपि चिरं भृष्टं बीजम् अङ्कुरताम् इव
भासुराकारम् अस्कन्धस्तम्भशाखादलादिकम् । छायावृक्षं जगद् वेत्ति चतुर्थीं भूमिकाम् इतः
अर्थशून्यसमारम्भं दृश्यमानम् असन्मयम् । बालेनेव कृतं पङ्काज् ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
नानेवैताम् अनानात्तां तरङ्गरचनाम् इव । निर्वासनां स्पन्दमयीं ज्ञḫ पश्यति जगत्स्थितिम्
अदृष्टम् इतराचारं श्रुतं दूरे क्षणक्षयम् । अज्ञो देशम् इवापूर्वं तज्ज्ञस् सर्वं प्रपश्यति
अजिह्वस्वप्नकथनं भावनानुभवोपमम् । भ्रमाभ्रमात्रं विभ्रान्तं ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
नीहारसदृशं दूराद् दृश्यमानबृहद्वपुः । नकिञ्चिन् निपुणालोके ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
शरदभ्रसमं स्फारम् आमृष्टं सन् नकिञ्चन । नकार्यकारि शून्यात्म ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
परामर्शासहानेकरागनिर्मितमण्डलम् । बर्हिबर्हसमाकारं ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
अविद्यमानं भ्रमदं प्रेक्षितं प्रशमं गतम् । त्रस्तबालकयक्षाभं ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्
विस्तीर्णम् अप्य् अनाक्रान्तदेशं पश्यति सर्गकम् । आख्यायिकारम्भम् इव चतुर्थीं भूमिकाम् इतः
अस्पृष्टदेशकालांशम् असत्यम् इव सत्यवत् । महारवं मौनमयं महारम्भम् अपक्रियम्
स्थूलं कर्मेन्द्रियालभ्यं जगत् पश्यत्य् असद्वपुः । सङ्कल्पसैन्यसङ्काशं चतुर्थीं भूमिकाम् इतः
चित्तभित्तिगतं भावि चित्रतन्त्रम् इव स्थितम् । पश्यत्य् असर्गकं सर्वं चतुर्थीं भूमिकाम् इतः
इन्द्रजालजलादर्शप्रतिबिम्बम् इवास्थितम् । सर्गं सदानुभवति चतुर्थीं भूमिकाम् इतः
द्रव्यभावक्रियेहानाम् अज्ञत्वान् मूकतां गतः । दुर्देशम् इव विक्रीतो ज्ञḫ पश्यति जगत्त्रयम्