नभसा स्वपुरं प्राप्य विवेशान्तःपुरं क्षणात् । दृश्या बभूव लोकस्य नृपकर्म चकार सा
वासरत्रितयेनापि पुनर् अम्बरम् एत्य सा । बभूव कुम्भो योगेन शिखिध्वजवनं ययौ
तथा तत्रैव तं भूपम् अपश्यद् वनभूमिगा । निर्विकल्पसमाधिस्थं समुत्कीर्णम् इव द्रुमात्
अहो नु खलु भो दिष्ट्या विश्रान्तो ऽयम् इहात्मनि । स्थितस् स्वस्थस् समश् शान्त इत्य् उवाच पुरः प्रभोः
तद् एनं तावद् एतस्माद् बोधयामि परात् पदात् । इदानीम् एव किं देहत्यागम् एष करोति वै
कञ्चित् कालं स्फुरित्वेह राज्येन विपिनेन वा । समम् एव गमिष्यावस् त्यक्तदेहाव् इमौ शमम्
तद् यावद् एषो विचलं परिणामं न गच्छति । अनेनाभ्यासयोगेन तावद् आबोधयाम्य् अहम्
इति सञ्चिन्त्य चूडाला सिंहनादं चकार सा । भूयो भूयः प्रभोर् अग्रे वनेचरभयप्रदम्
न चचाल शिलेवाद्रौ यदा नादेन तेन सः । भूयो भूयः कृतेनापि तदा सा तं व्यचालयत्
चालितः पातितो ऽप्य् एष यदा न बुबुधे नृपः । तदा सञ्चिन्तयाम् आस चूडाला कुम्भरूपिणी
अहो परिणतस् साधुस् स्वपदे भगवान् अयम् । तद् एनं हि कया युक्त्या साम्प्रतं बोधयाम्य् अहम्
अथ वैनं महात्मानं किमर्थं बोधयाम्य् अहम् । विदेहं बोधम् आसाद्य तिष्ठत्व् एष यथासुखम्
अहम् अप्य् अङ्गनादेहम् इमं त्यक्त्वा परं पदम् । अपुनर्जननायैव गच्छामीह हि किं मम
इति सञ्चिन्त्य देहं स्वं त्यक्तुम् अभ्युद्यता सती । पुनस् सञ्चिन्तयाम् आस चूडाला सा महासती
आलोकयामि वै तावद् एनं देहं महीपतेः । यद्य् अस्य सत्त्वशेषो ऽस्ति बोधबीजं हृदन्तरे
तत् कालेनैष भगवान् सम्प्रबोधम् उपैष्यति । मूलकोशरसालीनं पुष्पजालं मधाव् इव
तदेह विहरञ् जीवन्मुक्त एको भवत्य् अयम् । मैको भवत्व् एष इति मन्ये गच्छामि नो शमम्
इति सञ्चिन्त्य चूडाला स्पर्शेन नयनेन च । पतिम् आलोक्य साशङ्कम् उवाच वरवर्णिनी
अस्त्य् एव सत्त्वशेषो ऽस्य हृदि सम्बोधकारणम् । कायो ऽयम् अगलद्रूपो नेमं देहं त्यजाम्य् अहम्
भृशं संशान्तचित्तस्य काष्ठलोष्टसमस्थितेः । सत्त्वशेषः कथं ब्रह्मञ् ज्ञायते ध्यानशालिनः
प्रबोधकारणं यस्य दुर्लक्ष्याणुवपुर् हृदि । विद्यते सत्त्वशेषो ऽन्तर् बीजे पुष्पफलं यथा
चित्तस्पन्दविमुक्तस्य तस्यास्पन्दितसच्चितः । द्वित्वैकत्वविहीनस्य समस्याचलसंस्थितेः
कायस् समसमाभोगो न ग्लायति न हृष्यति । नास्तम् एति न चोदेति समम् एवावतिष्ठते
द्वित्वैकत्वादियुक्तस्य यस्य प्रस्पन्दते मनः । तस्य देहो ऽन्यताम् एति नास्पन्दस्य कदाचन
चित्तस्पन्दो हि सर्वेषां कारणं जगतस् स्थितेः । राम भावविकाराणां कुसुमानां यथा मधुः
यस्मिन् प्रस्पन्दते देहे चित्तं स हि मुहुर् मुहुः । हर्षग्लपनसम्मोहवशम् एति रघूद्वह
चित्ते प्रशमम् आयाते कायो यस् सत्त्ववान् स्थितः । बाधते नाम्बरस्येव तस्य भावविकारभूः
वीच्यादि न यथोदेति समाया जलसन्ततेः । तथा न दृश्यते दोषस् समायास् सत्त्वसंस्थितेः
सत्त्वस्यानुपलम्भो ऽस्ति नान्यस् स्वोपशमाद् ऋते । यावद् भावि समं सत्त्वं कालाच् छाम्यति केवलम्
देहे यस्मिंस् तु नो चित्तं नापि सत्त्वं च विद्यते । स तापहिमवद् राम पञ्चत्वेन विलीयते