दुःखानि मौर्ख्यविभवेन भवन्ति यानि नैवापदा न च जरामरणेन तानि । सर्वापदां शिरसि तिष्ठति मौर्ख्यम् एकं कृष्णं जनस्य वपुषाम् इव केशजालम्
अथेमम् अपरं रम्यं वृत्तान्तं शृणु भूपते । परं प्रबोधनं बुद्धेस् साधो सदृशम् आत्मनः
अस्ति विन्ध्यवने हस्ती महायूथपयूथपः । अगस्त्यरुद्धया वृद्ध्या विन्ध्येनेवैधितस् स्वतः
वज्राश्रिविषमौ दीर्घौ स्तस् तस्य दशनौ शितौ । कल्पानलशिखातुल्यौ सुमेरून्मूलनक्षमौ
स बद्धो लोहजालेन हस्तिपेन च्छलादितः । मुनीन्द्रेणेव विन्ध्याद्रिर् उपेन्द्रेणेव वा बडिः
निबद्धो यन्त्रणापाशशस्त्रकुम्भार्पितो गजः । तां जगाम व्यथां वीरो न वाग्गोचरम् एति या
रिपौ हस्तिपके दूराद् गुप्तं पश्यति वारणः । अयस्समुद्गके तस्मिन् निनाय दिवसत्रयम्
खेदान् निगडनिर्भेदयत्नवान् स झणज्झणम् । चकार किङ्किणीक्वाणम् उपोद्घातै रथो यथा
दन्ताभ्यां यत्नतस् ताभ्यां मुहूर्तद्वितयेन सः । बभञ्ज शृङ्खलाजालं स्वर्गार्गडम् इवासुरः
तं तस्य निगडच्छेदम् अपश्यद् दूरतो रिपुः । बडेस् स्वर्गावदलनं हरिर् मेरुतटाद् इव
तस्यावच्छिन्नपाशस्य मूर्ध्नि तालतरो रिपुः । पपाताक्रमतस् स्वर्गं हरिर् मेरोर् बडेर् इव
स पतन् पादपान् मोहाद् अप्राप्य करिणश् शिरः । पपातोर्ध्व्यां फलं पक्वं वाताहतम् इवाकुलः
तं पुरः पतितं दृष्ट्वा महेभः करुणां ययौ । स्फुरत्स्फारगुणास् सन्तस् सन्ति तिर्यग्गताव् अपि
पतितं दलयामीति किं नाम मम पौरुषम् । वारणो ऽपीति कलयन् न जघान च तं रिपुम्
केवलं निगडव्यूहं विदार्याशु जगाम ह । विततं सेतुम् उत्सार्य विपुलौघ इवाम्भसः
तम् अनादृत्य मातङ्गो भङ्क्त्वा जालं जवाद् ययौ । विदार्य मेघसङ्घातं नभसीव दिवाकरः
गते गजे समुत्तस्थौ हस्तिपस् स्वस्थदेहधीः । गजेनैव समं तस्य व्यथा दूरतरं गता
प्रोत्तालतालविटपात् स तथा पतितो ऽपि सन् । न भेदम् आप दुर्भेदा मन्ये देहा दुरात्मनाम्
वर्धते प्रावृषीवाब्दः कुकार्येष्व् असतां बलम् । अतीवासीत् समुत्साही स गजाक्रमणे तदा
वारणारिर् असिंहो ऽसौ गतेभो दुःखम् आययौ । आगत्योपगते ऽन्तर्धिं निधान इव निर्धनः
सो ऽन्वियेष गजं यत्नाद् गुल्मकान्तरितं वने । पयोदपिहितं भोक्तुं राहुर् इन्दुम् इवाम्बरे
चिरेणालभतेभेन्द्रं कस्मिंश्चित् कानने स्थितम् । विश्राम्यन्तं तरुतले समराद् इव निर्गतम्
अथ यत्र स्थितो नागस् तत्र तद्बन्धनक्षमम् । परया राजसामग्र्या गजलम्पटरूपया
स खातवलयं चक्रे हस्तिपः कानने नवम् । सर्वदिक्कं विधिर् भूमौ समुद्रवलयं यथा
उपर्य् अस्थगयज् जीर्णलतौघेन स तं शठः । शून्यं तन्वभ्रजालेन शरत्काल इवाम्बरम्
दिनैः कतिपयैर् एव वारणो विहरन् वने । तस्मिन् निपतितः खाते शुष्काब्धाव् इव पर्वतः
व्रजन् सर्पाकृतौ कूपे पातालतलभीषणे । खाते शुष्काब्धिखाताभे गजरत्नसमुद्गके
इति भूयो दृढं बद्धस् तेन हस्तिपकेन सः । तिष्ठत्य् अद्यापि दुःखेन भूसद्मनि यथा बडिः
अहनिष्यत् पुरैवासौ यद्य् अग्रोपगतं रिपुम् । तन् नालप्स्यत तद् दुःखं गजः खातनिबन्धनम्
मौर्ख्याद् आगामिनं कालं वर्तमानक्रियाक्रमैः । अशोधयन् नरो दुःखं याति विन्ध्यगजो यथा