अणुस्थूलत्वम् आपन्नं तद् एवाशु प्रपश्यति । तस्य तन्मात्ररन्ध्राणि यथादेशं च पश्यति
ततः पुरुषरूपैकभावनात् पुरुषाकृतिम् । काकतालीयवद् दृष्ट्वा तुष्टं पुष्टं भवत्य् अलम्
जीव एतदवस्थो ऽथ स्थितं पश्यति देहकम् । असन्तम् एव गन्धर्वपुरं स्वप्नपुरं यथा
गन्धर्वनगराकारम् अपि स्वप्नपुरोपमम् । जगद् दुःखाय दुःखस्य कात्र युक्तिः परिक्षये
वासनावशतो दुःखं विद्यमाने च सा भवेत् । अविद्यमानं च जगन् मृगतृष्णाम्बुभङ्गवत्
अतः किं वास्यते केन कस्य वा वासना कुतः । कथं स्वप्ननरेणाङ्ग मृगतृष्णाम्बु पीयते
सस्रष्टरि तु साहन्ते समनोमननादिके । अविद्यमाने जगति यत् सत् तत् परिशिष्यते
यत्र नो वासना नैव वासकं न च वास्यता । केवलं केवलीभावस् संशान्तसकलभ्रमः
यस्य सत्यो ऽप्य् असत्यो वा शून्य एव हि यक्षकः । विलीनस् तस्य कैवल्यात् किम् अन्यद् अवशिष्यते
शून्य एव हि वेताल इवेत्थं चित्तवासना । उदितेयं जगन्नाम्नी तच्छान्तौ शान्तिर् अक्षता
अहन्तायां जगति च मृगतृष्णाजले च यः । सास्थस् तं चिद्घनतरं नोपदेश्यस् त्व् असाव् इति
जीवं विवेकिनम् इहोपदिशन्ति तज्ज्ञा नो बालम् उद्भ्रमम् असन्मयम् आर्यमुक्तम् । अज्ञान् प्रशास्ति किल यः कनकावदातां स स्वप्नदृष्टपुरुषाय सुतां ददाति
ततस् स जीवो भगवन् दृष्टवान् देहसम्भ्रमम् । आदिसर्गे नभस्संस्थः काम् अवस्थाम् उपैति हि
परस्मात् परमे व्योम्नि पूर्वोक्तक्रमवद् वपुः । जीवः पश्यति सम्पन्नम् असत्स्वप्ननरो यथा
सर्वगत्वाच् चिद्घनस्य कार्यं स्वप्ननरो ऽपि हि । यथा करोत्य् आशु तथा जीवस्यापि शरीरदृक्
सनातनो ऽहम् अव्यक्तः पुमान् इत्य् अभिधास् ततः । करोत्य् आत्मनि तेनासौ प्रथमः कथितः पुमान्
एवं स सर्गे कस्मिंश्चित् प्रथमो ऽर्थस् सदाशिवः । कस्मिंश्चिद् विष्णुर् इत्य् उक्तो नाभ्युत्पन्नपितामहः
पितामहस् स कस्मिंश्चित् कस्मिंश्चिद् अपि चेतरः । स च सङ्कल्पपुरुषस् सङ्कल्पान् मूर्तिमान् स्थितः
पुष्टः प्रथमसङ्कल्पस् तां मनोमूर्तिम् आस्थितः । यद् यथा कल्पयत्य् आशु तत् तथानुभवत्य् अलम्
तत् त्व् असद्रूपम् अखिलं शून्ये वेतालको यथा । भ्रमदृष्ट्या तु सद्रूपम् इत्य् अहन्ताजगद्गतिः
स्रष्टादिपुरुषस् त्व् एवं स्वयं सम्पद्यते हि यः । स निमेषं प्रति व्योम्नि समुदेत्य् अथ लीयते
निमेष एव कल्पौघमहाकल्पपरम्पराः । प्रतिभासविपर्यासमात्रेणानुभवत्य् अलम्
परमाणौ परमाणौ व्योम्नि व्योम्नि क्षणे क्षणे । सर्गकल्पमहाकल्पभावाभावा भवन्ति हि
दृश्यन्ते केचिद् अन्योऽन्यं साधर्म्यं वासनाशतैः । मिथः केचिन् न दृश्यन्ते केचित् पश्यन्ति नेतरम्
केचिन् नान्येन दृश्यन्ते दृष्टेनाप्य् असदात्मना । सर्गास् सर्गेण सर्वत्र सम्भवन्ति न ते शिवे
भवन्ति परमे व्योम्नि व्योमरूपा इति स्वयम् । स्वयं च सदसद्रूपा लीयन्ते स्वप्नशैलवत्
सर्गैर् न देश आक्रान्तो न च कालो न कर्तृता । न चैते सत्स्वरूपा वा न कल्पं नैव च क्षणम्
न चेदं जायते किञ्चिन् न च किञ्चन नश्यति । स्वचमत्काररूपेण चिच् चमत्कुरुते चिति
स्वप्नपत्तननिर्माणपातोत्पतनवज् जगत् । न देशकालाक्रमणं करोति मनसाम् अपि
यथा सङ्कल्पशैलेन देशकालाद्यनन्तकम् । आक्रान्तम् अपि नाक्रान्तं तथैव जगतासता