रथस् त्व् अस्यास् स्मृतः प्राणः कलनाया मुनीश्वर । यत्र प्राणमरुत् तत्र मननं परितिष्ठति
यत्र स्थितैषा कलना तद् एव परिचोपति । यत् प्रयाति वनं वात्या तद् एव परिघूर्णते
मनस्य् आकाशसंलीने न प्राणः परिचोपति । तेजस्य् असत्ताम् आयाते न रूपम् इव राजते
प्राणे प्रशान्ते मनुते न मनो ऽन्तर् मनाग् अपि । वात्यायाम् उपशान्तायां न रजो हि विकम्पते
यत्र प्राणमरुद् याति मनस् तत्रैव तिष्ठति । यत्र यत्रानुसरति रथस् तत्रैव सारथिः
प्राणसम्प्रेरितं चित्तं याति देशान्तरं क्षणात् । क्षेपणोन्मुक्तपाषाण इव तन् नान्यथा जवि
यत्र पुष्पं तत्र गन्धो यत्राग्निस् तत्र चोष्णता । यत्र प्राणो मनस् तत्र यत्रेन्दुस् तत्र तद्रुचिः
संवित्तिः पवनस्पन्दान् नाडीसंस्पर्शतस् स्वतः । संवित्तेस् स्फारता चित्तम् अतस् तत् प्राणकोटरे
सर्वत्र विद्यते संविद् व्योमस्वच्छा जडाजडे । क्षुभ्यतीव तु सा प्राणस्पन्दाद् इत्य् अनुभूयते
सत्तामात्रस्वरूपेण जडेषु समवस्थिता । प्राणसम्बोधितोदेति वेदनात्मतयाजडे
नानास्फारसमुल्लासैर् यः पूर्वं परिवल्गितः । प्राणो ऽतीते तु मनने स एवाशु न चोपति
पुर्यष्टके चित् परमा स्वे मुने प्रतिबिम्बति । आदर्श एव प्रतिमा दृश्यते नोपलादिषु
मनः पुर्यष्टकं विद्धि सर्वकार्यैककारणम् । तद् एव भेदैः कथितम् अन्यैस् स्वाशयकल्पितैः
यस्माद् उदेति फलम् आकुलदृश्यजालं तत् तन् न वस्त्वितरद् इत्य् अनुभूतम् उच्चैः । तस्मान् मनो विपरिवर्ति हि देहदृष्ट्या सर्वं तु तत्परम् अवस्त्व् इति विद्धि तत् त्वम्
मुने शृणु कथं कार्यकारिणी स्पन्दशालिनी । पतन्तीव चितिः पुंसाम् उपैति मरणाभिधाम्
प्राक्तनैस् तैर् इहान्यैश् च स्वैर् मनोमननेहितैः । कर्मवातैर् विचित्रेहैः परिपीवरतां गतैः
मनस्त्वं या गता शक्तिस् सुजडेव मुने चितेः । सा स्फुरत्य् अनया ब्रह्मन् स्वचिता साक्षिभूतया
अस्याः प्रसादाद् इह सा चित् कलङ्कवती मुने । जगद्गन्धर्वनगरं करोति न करोति च
विनात्मसत्तया जीवो मूकस् तिष्ठति कुड्यवत् । तत्सत्तया प्रस्फुरति नभस्सम्प्रेरिताश्मवत्
यथा स्फुरत्य् अतिजडम् अयो ऽयस्कान्तसन्निधौ । तथा स्फुरति जीवो ऽयं सति सर्वगते परे
सर्वस्थयात्मशक्त्यैव जीव एष स्फुरत्य् अलम् । मकुरो बिम्बम् आदत्ते द्रव्यान् नान्तस्स्थिताद् अपि
सुविस्मृतस्वभावत्वाच् जीवो ऽयं जडतां गतः । मोहाद् विस्मृतभावत्वाच् छूद्रताम् इव सद्द्विजः
प्रविस्मृतस्वभावा हि चिच् चित्तत्वम् उपागता । मोहोपहतचित्तत्वात् सुमहान् इव दीनताम्
जडयावशया देहो वातशक्तिसमानया । सञ्चाल्यते कलनया पत्त्रं वा वीचिमालया
कर्मात्मना वराकेण जीवेन मनसामुना । चाल्यन्ते देहयन्त्राणि पाषाणा इव वायुना
शरीरशकटानां हि कर्षणे परमात्मना । मनःप्राणोदयौ ब्रह्मन् कृतौ कर्मकरौ दृढौ
चिज् जडं तूररीकृत्य रूपं जीवत्वम् एव च । मनोरथम् उपारुह्य वहत्प्राणतुरङ्गमम्
क्वचिज् जातपदार्थत्वं क्वचिन् नष्टपदार्थताम् । क्वचिद् बहुपदार्थत्वं क्वचिन् नानापदार्थतां
गतेव भिन्नेवास्तेच्छम् अत्यजन्ती निजं पदम् । जलतेव तरङ्गत्वं सैवासेव सदोदिता
उपजीव्यात्मनो रूपं परं स्फुरति वृत्तिषु । आलोकम् उपजीव्येमं रूपश्रीर् द्रव्यगा यथा