सर्वारम्भांस् त्यजन् स्वस्थः कुर्वंश् चापि बुधो जनः । प्राणापानगतीः प्राप्य सुस्वस्थस् सुखम् एधते
प्राणस्याभ्युदयो ब्रह्मन् पद्मयन्त्राद् धृदि स्थितात् । द्वादशाङ्गुलपर्यन्ते प्राणो ऽस्तं यात्य् अयं बहिः
अपानस्योदयो बाह्याद् द्वादशान्तान् महामुने । अस्तङ्गतिर् अथाम्भोजयन्त्रे हृदयसंस्थिते
प्राणो यत्रास्तम् आयाति द्वादशान्ते नभःपदे । पदात् तस्माद् अपानो ऽयम् उदेति समनन्तरम्
बाह्याकाशोन्मुखः प्राणो वहत्य् अग्निशिखा यथा । हृदाकाशोन्मुखो ऽपानो निम्ने वहति वारिवत्
अपानश् चन्द्रमा देहम् आप्याययति बाह्यतः । प्राणस् सूर्यो ऽग्निर् अथ वा पचत्य् अन्तर् इदं वपुः
प्राणो हि हृदयाकाशं तापयित्वा प्रतिक्षणम् । मुखाग्रगगनं पश्चात् तापयत्य् उत्तमो रविः
अपानेन्दुर् मुखाग्रे खं प्याययित्वा हृदम्बरम् । पश्चाद् आप्याययत्य् एष निमेषसमनन्तरम्
अपानशशिनो ऽन्तस्स्थाः कलाः प्राणविवस्वता । यत्र ग्रस्तास् तद् आसाद्य पदं भूयो न शोच्यते
प्राणार्कस्य कलान्तस्स्था यत्रापानहिमांशुना । ग्रस्ता तत् पदम् आसाद्य न भूयो जन्मभाङ् मनः
प्राण एवार्कतां याति सबाह्याभ्यन्तरे ऽम्बरे । आप्यायनकरीं पश्चाच् छशिताम् अधिगच्छति
प्राण एवेन्दुतां त्यक्त्वा शरीराप्यायकारिणीम् । क्षणाद् आयाति सूर्यत्वं संशोषणकरं परम्
अर्कतां सम्परित्यज्य न यावच् चन्द्रतां गतः । प्राणस् तावद् विचार्यान्तर् देशकालौ न शोच्यते
हृदि चन्द्रार्कयोर् ज्ञात्वा नित्यम् अस्तमयोदयम् । आत्मनो निजम् आधारं न भूयो जायते मनः
सोदयास्तमयं सेन्दुं सरश्मिं ससमागमम् । हृदये भास्करं देवं यः पश्यति स पश्यति
नाक्षीणं न परिक्षीणं बहिस्स्थं सिद्धये तमः । हार्दं तु क्षपयेद् ध्वान्तं यत्क्षये सिद्धिर् उत्तमा
बाह्ये तमसि सङ्क्षीणे लोकालोकः प्रजायते । हार्दे तु तमसि क्षीणे स्वालोको जायते परः
हार्दान्धकारक्षयदं परिज्ञातं विमुक्तिदम् । सोदयास्तमयं यत्नात् प्राणार्कम् अवलोकयेत्
अपानेन्दुः प्रयात्य् अस्तं यत्र हृत्पद्मकोटरे । पदात् तस्माद् उदेत्य् अन्तः प्राणार्को बहिरुन्मुखः
अपाने ऽस्तङ्गते प्राणस् समुदेति हृदम्बुजात् । छायायां गलिताङ्गायां तत्रैवाशु यथातपः
प्राणे त्व् अस्तङ्गते बाह्याद् अपानः प्रोदयेत् क्षणात् । आतपे परितो नष्टे छायेवाशु पदे नवा
प्राणजन्मावनौ नष्टम् अपानं विद्धि सन्मते । अपानजन्मभूमौ च प्राणं नष्टम् अवैहि हि
अस्तङ्गतवति प्राणे त्व् अपाने ऽभ्युदयोन्मुखे । बहिःकुम्भकम् आलम्ब्य चिरं भूयो न शोच्यते
अपाने ऽस्तङ्गते प्राणे किञ्चिद् अभ्युदयोन्मुखे । अन्तःकुम्भकम् आलम्ब्य चिरं भूयो न शोच्यते
प्राणरेचकमूलस्थम् अपानापूरकोटिगम् । स्वस्थं कुम्भकम् अभ्यस्य न भूयः परितप्यते
अपानरेचकाधारं प्राणपूरान्तसंस्थितम् । स्वसंस्थं कुम्भकं दृष्ट्वा न भूयः परितप्यते
प्राणापानाव् उभाव् अन्तर् यत्रैतौ विलयं गतौ । तद् आलम्ब्य पदं शान्तम् आत्मना नानुतप्यते
प्राणभक्ष्योन्मुखापानं देशं कालं च निष्कलम् । विचार्य बहिर् अन्तर् वा न भूयः परिशोच्यते
अपानभक्षणपरं प्राणं हृदि तथा बहिः । देशं कालं च सम्प्रेक्ष्य न भूयो जायते मनः
यत्र प्राणो ह्य् अपानेन प्राणेनापान एव च । निगीर्णो बहिर् अन्तश् च देशौ कालौ च पश्य तौ