पुर्यष्टककलत्रेण तन्मात्रस्वजनेन च । अहङ्कारगृहस्थेन सर्वतः परिपालितम्
अन्तस्सुषिरसत्कर्णशष्कुलीचन्द्रशालिकम् । शिरोरुहाच्छादनवद् विपुलाक्षगवाक्षकम्
आस्यप्रधानसद्द्वारं भुजपार्श्वोपमन्दिरं । दन्तालिकेतकस्रग्भिर् भूषितद्वारकोटरं
अनारतरटद्रूपरसनाद्वारपालकम् । अङ्गुलीलोकवलितपादालिन्दकृतस्थिति
रक्तमांसरसादिग्धस्नायुसन्ततिवेष्टितम् । स्थूलास्थिकाष्ठसद्बन्धं सुकुड्यं सुप्रमार्जितम्
ईदृशस्यास्य देहस्य गेहस्य मुनिनायक । सुषिरे कोमले मध्ये पार्शुकाभित्तिमालिते
पद्मयुग्ममयं यन्त्रम् अस्थिमांसमयं मृदु । ऊर्ध्वाधोनालम् अन्योऽन्यमिलत्कोशं लसद्दलम्
सततस्पन्दरूपेण सकलाकाशचारिणा । तस्य यन्त्रस्य पत्त्राणि मृदून्य् आत्तानि वायुना
लसत्सु तेषु पत्त्रेषु स मरुत् परिवर्धते । वाताहतलतापत्त्रजाले बहिर् इवाभितः
वृद्धिं गतो ऽसौ पवनः कृत्वात्मानम् अनेकधा । ऊर्ध्वाधो दिक्षु चान्यासु देहे ऽस्मिन् प्रसरत्य् अथ
प्राणापानसमानाद्यैस् ततस् स हृदयानिलः । सङ्केतैः प्रोच्यते तज्ज्ञैर् विचित्राचारचेष्टितः
हृत्पद्मयन्त्रकुहरात् समस्ताः प्राणशक्तयः । ऊर्ध्वाधः प्रसृता देहे चन्द्रबिम्बाद् इवांशवः
यान्त्य् आयान्ति विवल्गन्ति हरन्ति विहरन्ति च । उत्पतन्ति पतन्त्य् आशु ता एताः प्राणशक्तयः
स एष हृत्पद्मगतः प्राण इत्य् उच्यते बुधैः । अस्य काचिन् मुने शक्तिः प्रस्पन्दयति लोचने
काचित् स्पर्शम् उपादत्ते काचिद् वहति नासया । काचिद् अन्नं जरयति काचिद् वक्ति वचांसि च
बहुनात्र किम् उक्तेन सर्वम् एव शरीरके । करोति भगवान् वायुर् यन्त्रेहाम् इव यान्त्रिकः
तत्रोर्ध्वाधो द्विसङ्केतौ प्रसृताव् अनिलौ मुने । प्राणापानाव् इति ख्यातौ प्रकटौ तौ वरानिलौ
तयोर् अनुसरन् नित्यं मुने गतिम् अहं स्थितः । शीतोष्णवपुषोर् नित्यं नित्यम् अम्बरपान्थयोः
कलेवरमहायन्त्रे वाहयोश् श्रमहीनयोः । हृदाकाशार्कशशिनोर् अग्नीषोमस्वरूपयोः
शरीरपुरपालस्य मनसो रथचक्रयोः । अहङ्कारेश्वरस्यास्य प्रशस्तेष्टतुरङ्गयोः
तयोर् ममानुसरतः प्राणापानाभिधानयोः । गतिं शरीरमरुतोर् आशरीरम् अरुद्धयोः
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तेषु सदैव समरूपयोः । सुषुप्तसंस्थितस्येव ब्रह्मन् गच्छन्ति वासराः
सहस्रधा निकृत्ताङ्गाद् बिसतन्तुलवाद् अपि । दुर्लक्ष्या विद्यमाना च गतिस् सूक्ष्मतरा तयोः
अविरतगतयोर् गतिं विदित्वा हृदि मरुतोर् अनुसृत्य चोदितां ताम् । न पुनर् इह हि जायते महात्मन् मुदितमनाः पुरुषः प्रणष्टपाशः
जानन्न् अपि मुने सर्वं किं मां पृच्छसि लीलया । यथापृष्टम् अहं वच्मि तत्रापि शृणु मे वचः
प्राणो ऽयम् अनिशं ब्रह्मन् स्पन्दशक्तिस् सदागतिः । सबाह्याभ्यन्तरे देहे प्राणो ऽयम् उपरि स्थितः
अपानो ऽप्य् अनिशं ब्रह्मन् स्पन्दशक्तिस् सदागतिः । सबाह्याभ्यन्तरे देहे त्व् अपानो ऽयम् अवाक् स्थितः
जाग्रतस् स्वपतश् चैव प्राणायामो ऽयम् उत्तमः । प्रवर्तते यस् तज्ज्ञस्य तं तावच् छ्रेयसे शृणु
बाह्योन्मुखत्वं प्राणानां यद् धृदम्भोजकोटरात् । स्वैरम् एवात्तयत्नानां तं धीरा रेचकं विदुः
द्वादशाङ्गुलपर्यन्तं बाह्यम् आक्रमतां हृदः । प्राणानाम् अङ्गसंस्पर्शो यस् स पूरक उच्यते