बीजाङ्कुरवद् एते हि स्थिते च तिलतैलवत् । अविनाभाविनी नित्यं कालापेक्षक्रमे तथा
सार्धम् उत्पादयेते तु चित्तकं संविदात्मकम् । यथा घ्राणेन्द्रियानन्दम् आमोदपवनाव् उभौ
चित्तस्योत्पादके सार्धं तथैते वा समे तदा । आमोदपुष्पवत् तैलतिलवच् च व्यवस्थिते
वासनावशतः प्राणस्पन्दस् तेन च वासना । जायते चित्तबीजस्य तेन बीजाङ्कुरक्रमः
वासनोत्प्लूयमानत्वात् संवित् प्रक्षोभकर्मणा । प्राणस्पन्दं बोधयति तेन चित्तं प्रजायते
प्राणस् स्पन्दनधर्मित्वात् स्पन्दते स्पृष्टहृद्गुहः । संविदं बोधयंस् तेन चित्तबालः प्रजायते
एवं हि वासनाप्राणस्पन्दौ चित्तस्य कारणम् । तयोर् एकक्षये नाशो द्वयोश् चित्तस्य चानघ
सुखदुःखमहास्कन्धं शरीरकमहाफलम् । कार्यपल्लविताकारं वृत्तिव्रततिवेष्टितम्
तृष्णाकृष्णाहिवलितं रागरोगबकालयम् । अज्ञानमूलं सुदृढं लीनेन्द्रियविहङ्गमम्
वासनाक्षयनामैतं चित्तवृक्षं क्षणेन हि । प्रपातयति वातौघः कालपक्वं फलं यथा
पाण्डुरीकृतसर्वाशं स्थगिताखिलदर्शनम् । विलोलजलदाकारम् अज्ञानावकरोत्थितम्
तृष्णातृणलवप्राप्तं स्तम्भाकृतिशरीरकम् । स्फुरत्तनुतनुक्षुब्धं लुब्धम् उत्प्लवनं प्रति
अन्तस्स्थितमहालोकम् अपश्यत् प्रविलीयते । पवनस्पन्दरोधाच् च राम चित्तरजः क्षणात्
वासनाप्राणपवनस्पन्दयोर् अनयोस् तयोः । संवेद्यं बीजम् इत्य् उक्तं स्फुरतस् तौ यतस् ततः
हृदि संवेद्यगर्धेन प्राणस्पन्दो ऽथ वासना । उदेति तस्मात् संवेद्यं कथितं बीजम् एतयोः
संवेद्यसम्परित्यागात् प्राणस्पन्दनवासने । समूलं नश्यतः क्षिप्रं मूलच्छेदाद् इव द्रुमौ
संविदं विद्धि संवेद्यबीजं वीर तया विना । न सम्भवति संवेद्यं तैलहीनस् तिलो यथा
न बहिर् नान्तरे किञ्चित् संवेद्यं विद्यते पृथक् । संवित् स्फुरन्ती सङ्कल्प्य संवेद्यं स्फुरति स्वतः
स्वप्ने यथात्ममरणं तथा देशान्तरस्थितिः । स्वचमत्कारयोगेन संवेद्यं संविदस् तथा
संवेदनं स्वसङ्कल्पात् संविदो यत् प्रवर्तते । जगज्जालकतां याति तद् इदं रघुनन्दन
यथा बालस्य वेतालस् स्वसङ्कल्पोद्भवो भवेत् । पुरुषत्वं यथा स्थाणोस् संवेद्यं संविदस् तथा
एतन् मिथ्या विदुर् ज्ञानं सम्यग्ज्ञानाद् विलीयते । रज्ज्वाम् इव भुजङ्गत्वं द्वीन्दुत्वं स्वीक्षिताद् इव
शुद्धैव संवित् त्रिजगत् संवेद्यं नान्यद् अस्त्य् अलम् । इत्य् अन्तर् निश्चयो रूढस् सम्यग्ज्ञानं विदुर् बुधाः
पूर्वं दृष्टम् अदृष्टं वा यद् अस्याः प्रतिभासते । संविदस् तत् प्रयत्नेन मार्जनीयं विजानता
तदमार्जनमात्रं हि महासंसारतां गतम् । तत्प्रमार्जनमात्रं तु मोक्ष इत्य् अभिधीयते
संवेदनम् अनन्ताय दुःखाय जननात्मने । असंवित्तिर् अजाड्यस्था सुखायाजननात्मने
अजडो गलितानन्दस् त्यक्तसंवेदनो भव । असंवेद्यः प्रबुद्धात्मा यस् त्वं स त्वं रघूद्वह
अजडश् चाप्य् असंवित्तिः कीदृशो भवति प्रभो । असंवित्तौ च जाड्यं तत् कथं वा विनिवार्यते
यस् सर्वत्रानवस्थास्थो विश्रान्तास्थो न कुत्रचित् । जीवो न विन्दते किञ्चिद् असंविद् अजडो हि सः
संविद्वस्तुदशालम्बस् स यस्येह न विद्यते । सो ऽसंविद् अजडः प्रोक्तः कुर्वन् कार्यशतान्य् अपि