दैवेनेत्थं नियुक्तो ऽस्मि किं करोमीदृशं स्थितम् । समाश्वासनवाग् एषा न दैवं परमार्थतः
मूढैः प्रकल्पितं दैवं तत्परास् ते क्षयं गताः । प्राज्ञास् तु पुरुषार्थेन पदम् उत्तमम् आगताः
ये शूरा ये च विक्रान्ता ये प्राज्ञा ये च पण्डिताः । तैस् तैः कैर् इव लोके ऽस्मिन् वद दैवं प्रचक्ष्यते
कालविद्भिर् विनिर्णीता यस्यास्ति चिरजीविता । स चेज् जीवति सञ्छिन्नशिरास् तद् दैवम् उत्तमम्
कालविद्भिर् विनिर्णीतं पाण्डित्यं यस्य राघव । अनध्यापित एवासौ तज्ज्ञश् चेद् दैवम् उत्तमम्
विश्वामित्रेण मुनिना दैवम् उत्सृज्य दूरतः । पौरुषेणैव सम्प्राप्तं ब्राह्मण्यं राम नान्यथा
अमीभिर् अपरै राम पुरुषैर् मुनितां गतैः । पौरुषेणैव सम्प्राप्ता चिरं गगनगामिता
उत्साद्य देवसङ्घातांश् चक्रुस् त्रिभुवनोदरे । पौरुषेणैव यत्नेन साम्राज्यं दानवेश्वराः
आलूनशीर्णम् आभोगि जगद् आजह्रुर् ओजसा । पौरुषेणैव यत्नेन दानवेभ्यस् सुरेश्वराः
राम पौरुषयुक्त्यैव सलिलं धार्यते न वा । चिरं करण्डके युक्त्या न दैवं तत्र कारणम्
हरणादानसंरम्भविभ्रमभ्रमभूमिषु । शक्तता दृश्यते राम न दैवस्यौषधेर् इव
सकलकारणकार्यविवर्जितं निजविकल्पवशाद् उपकल्पितम् । त्वम् अनवेक्ष्य हि दैवम् असन्मयं श्रय शुभाशय पौरुषम् उत्तमम्
भगवन् सर्वधर्मज्ञ प्रतिष्ठाम् अलम् आगतम् । यल् लोके तद् वद ब्रह्मन् दैवम् एवं किम् उच्यते
पौरुषं सर्वकार्याणां कर्तृ राघव नेतरत् । फलभोक्तृ च सर्वत्र न दैवं तत्र कारणम्
दैवं न किञ्चित् कुरुते न च भुङ्क्ते न विद्यते । न दृश्यते नाद्रियते केवलं कल्पनेदृशी
सिद्धस्य पौरुषेणेह फलस्य फलशालिनाम् । शुभाशुभा वा सम्पत्तिर् दैवशब्देन कथ्यते
पौरुषोपनता नित्यम् इष्टानिष्टस्य वस्तुनः । प्राप्तिर् इष्टाप्य् अनिष्टा वा दैवशब्देन कथ्यते
भावी त्व् अवश्यम् एवार्थः पुरुषार्थैकसाधनः । यस् सो ऽस्मिंल् लोकसङ्घाते दैवशब्देन कथ्यते
न तु राघव लोकस्य कस्यचित् किञ्चिद् एव हि । दैवम् आकाशकल्पं हि करोति न करोति वा
पुरुषार्थस्य सिद्धस्य शुभाशुभफलोदये । इदम् इत्थं स्थितिर् इति योक्तिस् तद् दैवम् उच्यते
इत्थं ममाभवद् बुद्धिर् इत्थं मे निश्चयो ह्य् अभूत् । इति कर्मफलावाप्तिर् योक्तिस् तद् दैवम् उच्यते
इष्टानिष्टफलावाप्ताव् एवम् इत्यर्थवाचकम् । आश्वासनामात्रवचो दैवम् इत्य् एव कथ्यते
भगवन् सर्वधर्मज्ञ प्राग् यत् कर्मोपसञ्चितम् । तद् एतद् दैवम् इत्य् उक्तम् अपमृष्टं कथं त्वया
साधु राघव जानासि शृणु वक्ष्यामि ते ऽखिलम् । दैवं नास्तीति ते येन स्थिरा बुद्धिर् भविष्यति
या मग्ना वासना पूर्वं बभूव किल भूरिशः । सैवेयं कर्मभावेन नॄणां परिणतिं गता
जन्तुर् यद्वासनो नाम तत्कर्मा भवति क्षणात् । अन्यकर्मान्यभावश् चेत्य् एतन् नैवोपपद्यते
ग्रामगो ग्रामम् आप्नोति पत्तनार्थी च पत्तनम् । यो यो यद्वासनस् तत् तत् स स प्रयतते तथा
यद् एव तीव्रसंवेगाद् इह कर्म कृतं पुरा । तद् एव दैवशब्देन पर्यायेण हि कथ्यते
एवं दैवं स्वकर्माणि कर्म प्रौढा स्ववासना । वासना मनसो नान्या मनो हि पुरुषस् स्मृतः
यद् दैवं तानि कर्माणि कर्म साधो मनो हि तत् । मनो हि पुरुषस् तस्माद् दैवं नास्तीति निश्चयः