सकलकारणकार्यविवर्जितं निजविकल्पबलाद् उपकल्पितम् । तद् अनपेक्ष्य हि दैवम् असन्मयं श्रय शुभाशय पौरुषम् आत्मनः
शास्त्रैस् सदाचरितजृंभितदेशधर्मैर् यत् कल्पितं फलम् अतीव चिरप्ररूढम् । तस्मिन् हृदि स्फुरति नो ऽपरम् एति चित्तम् अङ्गावली तदनु पौरुषम् एतद् आहुः
बुद्ध्वैव पौरुषफलं पुरुषत्वम् एतद् आत्मप्रयत्नपरतैव सदैव कार्या । नेया ततस् सफलतां परमाम् अथासौ सच्छास्त्रसाधुजनपण्डितसेवनेन
दैवपौरुषविचारचारुभिश् चेतसा चरितम् आत्मपौरुषम् । नित्यम् एव जयतीति भावितैः कार्य आर्यजनसेवनोद्यमः
जन्मप्रबन्धमयम् आमयम् एष जीवो बुद्ध्वैहिकं सहजपौरुषम् एव सिद्ध्यै । शान्तिं नयत्व् अवितथेन वरौषधेन पृष्टेन तुष्टिपरपण्डितसेवनेन
प्राप्य व्याधिविनिर्मुक्तं देहम् अल्पाधिवेधितम् । तथात्मानं समादध्याद् यथा भूयो न जायते
दैवं पुरुषकारेण यो ऽतिवर्तितुम् इच्छति । इह चामुत्र च जयेत् स सम्पूर्णाभिवाञ्छितम्
ये समुद्योगम् उत्सृज्य स्थिता दैवपरायणाः । ते धर्मम् अर्थकामौ च नाशयन्त्य् आत्मविद्विषः
संवित्स्पन्दो मनस्स्पन्द इन्द्रियस्पन्द एव च । एतानि पुरुषार्थस्य रूपाण्य् एभ्यः फलोदयः
यथा संवेदनं चेतस् तथान्तस्स्पन्दम् ऋच्छति । तथैव कायश् चलति तथैव फलभोक्तृता
आबाल्यम् एतत् संसिद्धं यत्र तत्र यथा तथा । दैवं तु न क्वचिद् दृष्टम् अतो जयति पौरुषम्
पुरुषार्थेन देवेशगुरुर् एष बृहस्पतिः । शुक्रो दैत्येन्द्रगुरुतां पुरुषार्थेन चास्थितः
दैन्यदारिद्र्यदुःखार्ता अपि साधो नरोत्तमाः । पौरुषेणैव यत्नेन याता देवेन्द्रतुल्यताम्
महान्तो विभवाढ्या ये नानाश्चर्यसमाश्रयाः । पौरुषेणैव दोषेण नरकातिथितां गताः
भावाभावसहस्रेषु दशासु विविधासु च । स्वपौरुषवशाद् एव विवृत्ता भूतजातयः
शास्त्रतो गुरुतश् चैव स्वतश् चेति त्रिसिद्धता । सर्वत्र पुरुषार्थस्य न दैवस्य कदाचन
अशुभेषु समाविष्टं शुभेष्व् एवावतारयेत् । यत्नेन चित्तम् इत्य् आशु सर्वशास्त्रार्थसङ्ग्रहः
यच् छ्रेयो यद् अतुच्छं च यद् अपायविवर्जितम् । तत् तद् आचर यत्नेन पुत्रेति गुरवस् स्थिताः
यथा यथा प्रयत्नो मे फलम् आशु तथा तथा । इत्य् अहं पौरुषाद् एव फलभाङ् न तु दैवतः
पौरुषाद् दृश्यते सिद्धिः पौरुषो धीमतां क्रमः । दैवम् आश्वासनामात्रं दुःखे पेलवबुद्धिषु
प्रत्यक्षप्रमुखान् नित्यं प्रमाणात् पौरुषः क्रमः । फलतो दृश्यते लोके देशान्तरगमादिकः
भोक्ता तृप्यति नाभोक्ता गन्ता गच्छति नागतिः । वक्ता वक्ति न चावक्ता पौरुषं सफलं नृणाम्
पौरुषेण दुरन्तेभ्यस् सङ्कटेभ्यस् सुबुद्धयः । समुत्तरन्त्य् अयत्नेन न तु मूकतयानया
यो यो यथा प्रयतते स स तद्वत् फलैकभाक् । न तु तूष्णीं स्थितेनेह केनचित् प्राप्यते फलम्
शुभेन पुरुषार्थेन शुभम् आसाद्यते फलम् । अशुभेनाशुभं राम यथेच्छसि तथा कुरु
पुरुषार्थफलप्राप्तिर् देशकालवशाद् इह । प्राप्ता चिरेण शीघ्रं वा यासौ दैवम् इति स्मृता
न दैवं दृश्यते दृष्ट्या न च लोकान्तरे स्थितम् । उक्तं दैवाभिधानेन स्वं लोके कर्मणः फलम्
पुरुषो जायते लोके वर्धते क्षीयते पुनः । न तत्र दृश्यते दैवं जरायौवनबाल्यवान्
देशाद् देशान्तरप्राप्तिर् हस्तस्थद्रव्यधारणम् । व्यापारश् च तथाङ्गानां पौरुषेण न दैवतः
अर्थप्रापककार्यैकप्रयत्नपरता बुधैः । प्रोक्ता पौरुषशब्देन सर्वम् आसाद्यते ऽनया