यशःप्रभृतिना यस्मै हेतुनैव विना पुनः । भुवि भोगा न रोचन्ते स जीवन्मुक्त उच्यते
ज्ञेयं यावन् न विज्ञातं तावत् तात न जायते । विषयेष्व् अरतिर् जन्तोर् मरुभूमौ लता यथा
अत एव हि विज्ञातज्ञेयं विद्धि रघूद्वह । यद् एनं रञ्जयन्त्य् एता न रम्या भोगभूमयः
रामो यद् एतज् जानाति तद् वस्त्व् इत्य् एव सन्मुखात् । आकर्ण्य चित्तविश्रामो राघवस्योपजायते
केवलं केवलीभावविश्रान्तिं समपेक्षते । रामबुद्धिश् शरल्लक्ष्मीर् जलविश्रमणं यथा
अत्रास्य चित्तविश्रान्त्यै राघवस्य महात्मनः । युक्तिं कथयतु श्रीमान् वसिष्ठो भगवान् अयम्
रघूणाम् एष सर्वेषां प्रभुः कुलगुरुस् सदा । सर्वज्ञस् सर्वदर्शी च त्रिकालामलदर्शनः
वसिष्ठ भगवन् पूर्वं कच्चित् स्मरसि यत् स्वयं । आवयोर् वैरशान्त्यर्थं श्रेयसे च महात्मनाम्
निषधाद्रेर् मुनीनां च सानौ सरलसङ्कुले । उपदिष्टं भगवता ज्ञानं पद्मभुवा बहु
येन युक्तिमता ब्रह्मञ् ज्ञानेनेयं हि वासना । संसारी नूनम् आयाति शमं श्यामेव भास्वता
तद् एव युक्तिमज् ज्ञेयं रामायान्तेनिवासिने । ब्रह्मन्न् उपदिशाशु त्वं येन विश्रान्तिम् एष्यति
कदर्थना च नैवैषा रामो हि गतकिल्बिषः । निर्मले मकुरे वक्त्रम् अयत्नेनैव बिम्बति
तज् ज्ञानं स च शास्त्रार्थस् तद् वैदग्ध्यम् अखण्डितम् । सच्छिष्याय विरक्ताय साधो यद् उपदिश्यते
अशिष्यायाविरक्ताय यत् किञ्चिद् उपदिश्यते । तत् प्रयात्य् अपवित्रत्वं गोक्षीरं श्वदृताव् इव
वीतरागभयक्रोधा निर्ममा गलितैनसः । वदन्ति त्वादृशा यत् तु तत्र विश्राम्यतीह धीः
इत्य् उक्ते गाधिपुत्रेण व्यासनारदपूर्वकाः । मुनयस् ते तम् एवार्थं साधु साध्व् इत्य् अपूजयन्
अथोवाच महातेजा राज्ञः पार्श्वे व्यवस्थितः । ब्रह्मेव ब्रह्मणः पुत्रो वसिष्ठो भगवान् मुनिः
मुने यद् आदिशसि मे तद् अविघ्नं करोम्य् अहम् । कस् समर्थस् समर्थो ऽपि सतां लङ्घयितुं वचः
अहं हि राजपुत्राणां रामादीनां मनस्तमः । ज्ञानेनापनयाम्य् अद्य दीपेनेव निशातमः
स्मराम्य् अखण्डितं सर्वं संसारभ्रमशान्तये । निषधाद्रौ पुरा प्रोक्तं यज् ज्ञानं पद्मजन्मना
इति निगदितवान् असौ महात्मा परिकरबन्धगृहीतवन्द्यतेजाः । अकथयद् इदम् अज्ञतोपशान्त्यै परमपदैकविबोधनं वसिष्ठः
पूर्वम् उक्तं भगवता यज् ज्ञानं पद्मजन्मना । सर्गादौ लोकशान्त्यर्थं तद् इदं कथयाम्य् अहम्
कथयिष्यसि विस्तीर्णां भगवन् मोक्षसंहितां । इमं तावत् क्षणं जातं संशयं मे निवारय
पिता शुकस्य सर्वज्ञो गुरुर् व्यासो महामुनिः । विदेहमुक्तो न कथं कथं मुक्तस् सुतो ऽस्य सः
परमार्कप्रकाशान्तस् त्रिजगत्त्रसरेणवः । उत्पत्योत्पत्य लीना ये न सङ्ख्याम् उपयान्ति ते
वर्तमाने च यास् सन्ति त्रैलोक्यगणकोटयः । शक्यन्ते नैव सङ्ख्यातुं ताश् च काश्चन केनचित्
भविष्यन्ति पराम्भोधौ जगत्सर्गतरङ्गकाः । ये तांश् च परिसङ्ख्यातुं सङ्कथैव न विद्यते
या भूता या भविष्यन्त्यो जगत्सर्गपरम्पराः । तासां विचारणं युक्तं वर्तमानासु का कथा
तिर्यक्पुरुषदेवादेर् यो यो राम विनश्यति । तस्मिन्न् एव प्रदेशे ऽसौ तदैवेदं प्रपश्यति
आतिवाहिकनाम्नान्तस् स्वहृद्य् एव जगत्त्रयम् । व्योम्नि चित्तशरीरेण व्योमात्मानुभवत्य् अजः