मूर्खलोकमयी सृष्टिर् मन एवासदुत्थितम् । या शक्ता न वशीकर्तुं न सा रामोपदिश्यते
अभिजातस्वरूपैषा प्रज्ञाक्षोदेषु न क्षमा । नोपदेशगिरां योग्या परिपूर्णेव संस्थिता
बिभेत्य् एषा हि वीणायास् तन्त्रीगुणतनुध्वनेः । बन्धोर् अपि सनिद्रस्य बिभेति वदनद्युतेः
हसतो ऽपि जनाद् उच्चैर्भीतभीता पलायते । स्वेनैव मनसाप्य् अज्ञा किलैषा विवशीकृता
सुखलवविवशा द्विषेव तप्ता हृदयगतेन निजेन चेतसैव । विधुरितधिषणा न वेत्ति सत्यं तद् अवितथं परिमोहिता मुधैव
संसारसागरासारकल्लोलेषूह्यमानया । मन एव न मूकं स्वं यया जनतया जितम्
आत्मलाभमयोदारफलाभिर् इह सा मया । विचारोक्तिभिर् एताभिश् शास्त्रे ऽस्मिन् नोपदिश्यते
न पश्यत्य् एव यो ह्य् अन्धस् तस्य कः खलु दुर्मतिः । विचित्रमञ्जरीचित्रं सन्दर्शयति काननम्
कः कुष्ठघर्घरघ्राणं नानामोदविचारणे । मूर्खम् आत्मोपदेशे च प्रमाणं कुरुते ऽमतिः
विपर्यस्तेन्द्रियं मत्तं मदिराघूर्णितेक्षणम् । धर्मनिर्णयसाक्षित्वे कः प्रमाणीकरोत्य् अधीः
कश् शवं वा श्मशानस्थं समुपायकथां शठः । परिपृच्छति सन्देहे कश् च मूर्खं प्रशास्ति वै
येनाशयबिलस्थो हि मूको ऽन्धो ऽपि न निर्जितः । मनोव्यालस् स दुर्बुद्धिः कथं नामोपदिश्यते
जितम् एव मनो विद्धि वस्तुतो यन् न विद्यते । निकटात् सा चिरास्तैव या शिला नैव विद्यते
मनो न विजितं राम येनासद् अपि दुर्धिया । तेनाग्रस्तविषेणैव म्रियते विषमूर्छया
ज्ञः पश्यति सदैवात्मा स्पन्दन्ते ज्ञानशक्तयः । इन्द्रियाणि स्वधर्मेषु मनो नाम किम् उच्यते
प्राणानां स्पन्दिनी शक्तिर् ज्ञा शक्तिः परमात्मनः । इन्द्रियाणां निजा शक्तिर् एवं को ऽत्र निबध्यते
सर्वाश् च शक्तयस् तस्य सर्वशक्तेः किलात्मनः । पृथक्ता चान्यता चेयं कुतो नामेतरोत्थिता
किं नाम जीव इत्य् उक्तं येनेहान्धीकृतं जगत् । चित्तं चैवासद् एव त्वं विद्धि कास्त्य् अस्य शक्तता
मनोनिर्दग्धदृष्टीनां दृष्ट्वा दुःखपरम्पराः । मतिर् मे करुणाक्रान्ता राम मुग्धेव तप्यते
कः किलात्र कुतः खेदो यन् मूर्खः परितप्यते । दुःखायैव हि जायन्ते करभाः प्राकृतास् तथा
विनाशायैव जायन्ते जडदेहेष्व् अबुद्धयः । अनारतोदयापाया बुद्बुदा जलधिष्व् इव
कियन्तः पश्य पशवः प्रत्यहं प्रतिमण्डलम् । सूनावद्भिर् निहन्यन्ते केवात्र परिदेवना
अर्बुदान्य् अनिलो हन्ति क्षुपाजालेषु चान्वहम् । दंशानां मषकानां च केवात्र परिदेवना
दिशं प्रति गिरीन्द्रेषु पुलिन्दौघा वने वने । निघ्नन्ति प्राणिलक्षाणि केवात्र परिदेवना
जले जलचरव्यूहात् तनुं स्थूलो निकृन्तति । ग्रासाय प्रत्यहं मत्स्यः केवात्र परिदेवना
गृध्रश्येनादयो व्योम्नि पक्षिपूगं विहङ्गमाः । अनारतं विलुम्पन्ति केवात्र परिदेवना
लिक्षाम् अणुकणक्षामां क्षुधा खादति मक्षिका । तां कोशकारः क्षुधितो दंशस् तम् अपि चञ्चलः
तं दंशं दर्दुरो भुङ्क्ते व्यालस् तम् अपि दर्दुरम् । सर्पम् उग्रखरो हन्ति बभ्रुश् चैनं निकृन्तति
बभ्रुं हिनस्ति मार्जारो मार्जारं श्वा निकृन्तति । ऋक्षः कौलेयकं हन्ति ऋक्षं व्याघ्रो निकृन्तति
सिंहो ऽभिभवति व्याघ्रं शरभस् सिंहम् अत्ति च । शरभो नाशम् आयाति मत्तमेघविलङ्घने