न तु सङ्कल्पिता यैषा कलनेति जगत्त्रये । सा हि किञ्चिद् विजानाति नित्यजाड्यैकधर्मिणी
चेतति क्व जडा नाम कलनोपलरूपिणी । पद्मिनीवातपेनासौ परेणैवावबोध्यते
यथा शिलामयी कन्या चोदितापि न नृत्यति । तथेयं कलना देहे न किञ्चिद् अवबुध्यते
लिपिकर्मनृपैर् युद्धं क्व कृतं घर्घरारवम् । क्व चित्रचन्द्रकिरणैर् ओषध्यः प्रविबोधिताः
अभूताविष्टगात्रैर् वा शवैः क्व परिवल्गितम् । क्व गीतं मधुरध्वानं वनपाषाणमण्डलैः
क्व पुस्तविहितैर् अर्कैः क्षपितं यामिनीतमः । क्व सङ्कल्पमयैश् छायाः क्रियन्ते व्योमकाननैः
क्व जडैर् उपलाकारैर् मिथ्याभ्रमभरोत्थितैः । मृगतृष्णामयैर् एभिर् मनोभिः क्रियते क्रिया
यथातपे स्थिते स्फारे मृगतृष्णातरङ्गिणी । कलना तद्वद् एवेयं स्फुरत्य् आत्मनि सत्य् अलम्
यद् एतत् स्पन्दनं राम मनसो ऽधिगतं शनैः । मरुतां विद्धि तां शक्तिम् अन्तःप्राणशरीरिणाम्
यैषा संविद् अनाक्रान्ता सङ्कल्पलवनिश्चयैः । अनाक्षिप्तरसाकारा प्रभैषा पारमात्मिकी
अयं सो ऽहम् इदं तन् मे इति या कलना स्थिता । प्राणात्मतत्त्वयोस् तस्यास् सञ्ज्ञा जीवेति कथ्यते
धीश् चित्तं जीव इत्य् एतास् सङ्कल्पस्यासतस् सतः । सञ्ज्ञास् सङ्कल्पितास् तज्ज्ञैर् न राम परमार्थतः
न मनो नो मतिर् नापि जीवो न च शरीरकम् । अस्तीह परमार्थेन स्वात्मैवेहास्ति सर्वदा
आत्मैवेदं जगत् सर्वम् आत्मा कालक्रमस् तथा । सदाकाशाद् अच्छतरो नास्तीवास्त्य् एव वामलः
अच्छत्वाद् असदाभासस् संविद्रूपतया तु सत् । आत्मा सर्वपदातीतस् स्वानुभूत्यानुभूयते
मनस् तत्र परिक्षीणं यत्र संवित् परात्मनः । अन्धकारक्षयो यत्र तत्रालोकः प्रवर्तते
यत्रात्मसंविदो ऽच्छायास् सङ्कल्पोन्मुखता मनाक् । तत्रात्मनो विस्मरणं स्मरणं चित्तजन्मनः
परस्य पुंसस् सङ्कल्पमयत्वं चित्तम् उच्यते । अचित्तत्वम् असङ्कल्पान् मोक्षनामाभिजायते
एतावच् चेतसो जन्म बीजं संसारभूरुहः । सङ्कल्पोन्मुखतास्यान्तस् संविदो यत् किलात्मनः
निर्विकल्पचितस् सत्ता सङ्कल्पाङ्ककलङ्किता । कलनेत्य् उच्यते नेह घटवद् विद्यते मनः
प्राणशक्तौ निरुद्धायां मनो नाम विलीयते । द्रव्यस्थायां तु तद् द्रव्यं प्राणरूपं हि मानसम्
देशान्तरानुभवनं प्राणो वेत्ति हृदि स्थितम् । स्पन्दवेदनतो यत् तन् मन इत्य् अभिधीयते
वैराग्यात् करणाभ्यासाद् युक्तितो वासनाक्षयात् । परमार्थावबोधाच् च रोध्यन्ते प्राणशक्तयः
दृषदो विद्यते शक्तिः कदाचित् स्वादने ऽन्धसाम् । न पुनर् मनसाम् अस्ति शक्तिस् स्पन्दावबोधने
स्पन्दः प्राणमरुच्छक्तिश् चलरूपैव सा जडा । चिच् चितस् स्वात्मनस् स्वस्था सर्वदा सर्वगैव सा
चिच्छक्तेस् स्पन्दशक्तेश् च सम्बन्धः कल्प्यते मनः । मिथ्यैव तत् समुत्पन्नं मिथ्याज्ञानं तद् उच्यते
एषा ह्य् अविद्या कथिता मायैषा सा निगद्यते । परम् एतत् तद् अज्ञानं संसाराधिविषप्रदम्
चिच्छक्तेस् स्पन्दशक्तेश् च सङ्गे सङ्कल्पकल्पनम् । न कृतं चेत् परिक्षीणास् तद् इमा भवभीतयः
वायुतस् स्पन्दशक्तिर् या सा चिता चेत्यते यदा । सचेत्यचित् तदैवान्तस् सङ्कल्पाद् याति चित्तताम्
चित्ततैषा चितो मिथ्या कल्पिता बालयक्षवत् । अखण्डमण्डलाकारा स्पन्दसत्ता चिद् एव यत्