श्रीरामः एकदा महामुनिसंनिधौ विविधानि प्रश्नानि पप्रच्छ, यथाऽयं—"काममलिनस्य मनसो मनोमन्दलस्य केन स्नानेन विशुद्धिः स्यात्, येन च अमृतप्रभा समुत्पद्यते? संसारवने विचरन् कः उपायः क्रियेत, यथा दृश्यादृश्यविनाशं पश्यन् जनः सम्यगाचरेत्? आसक्तिद्वेषरूपौ महाव्याधी, यौ विषयास्वादोत्पन्नौ, कथं प्राणिनं संसारवने भ्रमन्तं न बाधेते? घोरशत्रुवह्नौ पतितोऽपि किमर्थं न दह्यते, यथा सुवर्णं स्वभावेन वह्नौ रक्ष्यते? संसारे खलु, व्यवहाररहितस्य स्थैर्यं न संभवति, यथा वारि समुद्रे पतितं न तिष्ठति। ये तु रागद्वेषविमुक्ताः, सुखदुःखास्पृष्टाः, तैजसं दीपशिखेव निर्वाताः, तत्र न किञ्चन कर्तव्यं शेषम्। गर्वितं मनः यदात्मनि चिन्तनशीलं, तत्र त्रिलोक्यां दुःखस्योपरमः न विद्यते विनोपायम्; तदुपायं ब्रूहि, महाभागाः। कथं वा, केन वा, कस्य वा हेतोः, पूर्वे महात्मनः परमशुद्धविश्रान्तिं मनसः प्राप्नुवन्? हे भगवन्, त्वं यथावत्सर्वं वेत्सि; मम मोहापनोदाय ब्रूहि, येन उपायेन मुनयः दुःखात्प्रमुच्यन्ते। यदि चेद्भगवन्, स उपायो नास्ति, अथवा कोऽपि तं स्पष्टं न वदति, अहं च स्वयमपि तां परमविश्रान्तिं न प्राप्नोमि, तर्हि सर्वकामान् परित्यज्य अहं निरहङ्कारः स्याम्। नाहं खादामि, न पिबामि, न वस्त्राणि धारयामि; न स्नानदानभोजनादिकं किंचिदाचरिष्यामि। न शुभाशुभकर्मसु प्रवर्ते, केवलं देहत्यागमेव मम मनसि। निर्भयः, निरममः, निरमर्षः, मूकवत् स्थास्यामि, लेखनकर्मणि नियोजित इव। शनैः शनैः श्वासप्रश्वासस्मृतिं परित्यज्य, व्यर्थं देहसंस्थानं परित्यज्य त्यक्ष्यामि। नायं देहो मम, नाहं अस्य; शान्तोऽस्मि, दीपशिखेव तैलशून्या। सर्वं परित्यज्य देहमपि परित्यज्य त्यक्ष्यामि।" एवं रामः, शुद्धशीतलकरः, महान्विवेकविस्तृतचित्तः, महाजनसमक्षे तुष्णीं बभूव, नीलकण्ठपक्षिवद् मेघमध्यनिनादानन्तरं विश्रान्तः। रामस्यैतानि वचनानि श्रुत्वा, ये तत्रासन् सर्वे, विस्मयविस्फारितलोचनाः बभूवुः; वस्त्राणि धृतानि, गात्राणि श्रवणाय समुत्क्षिप्तानि इव। ते सर्वे संसारेच्छावासना शान्ताः, किञ्चिदेव क्षणं अमृतसिन्धुवेगैः समुन्मथिताः इव सञ्जज्ञिरे। रामभद्रस्य तानि वचनानि चित्रवर्णैः चित्रितानि इव, तेषां कर्णयोः प्रविष्टानि, हर्षपूर्णानि च। मुनिवर्यैः वसिष्ठविश्वामित्रादिभिः, मन्त्रिभिः जयन्तघृष्ट्यादिभिः सह, विदग्धैः मन्त्रदर्शिभिः, दशरथप्रमुखैः नृपैः, नागरकैः, सूतैः, मागधैः, कुलीनैः, राजकुमारैः, वेदविद्भिः ब्राह्मणैश्च, सेवकैः, मन्त्रिभिः, पञ्जरस्थपक्षिभिः, क्रीडाशुकैः, तिष्ठद्भिः अश्वैः, कौसल्याद्यैः स्त्रीभिः स्वगृहवातायनस्थाभिः, भूषणनिःस्वनरहिताभिः, स्थगितगत्यः समूहेषु स्थिताभिः, उद्यानलताभिः, वानरैः, विहङ्गगणैः, गीतनिःस्वननिष्क्रान्तैः, सिद्धैः, गन्धर्वकिन्नरैः, नारदव्यासपुलहाद्यैः ऋषिवरैः, देवाधिपैः, विद्याधराधिपैः, महोरगैः, सर्वैश्च तेषां महद्भिः रामवचनानि श्रूयन्ते स्म। ततः, रघुकुलचन्द्रमाः इव, पद्मलोचनः रामः तुष्णीं स्थितः सन्, तेनोक्तैः वाक्यैः सिद्धसमूहेन च सह, गगनात् पुष्पवृष्टिः पपात। सा पुष्पधारा मन्दारपुष्पकोषनिलीनभृङ्गरवसमाकुला, सुरभिसौगन्ध्यसौन्दर्यहृष्टा, प्रमदासंगीतनिनादयुता च। इव तारा-प्रवाहः व्योमवायुनाऽनुनीतः, इव च स्वर्गस्त्रीस्मितरुचिरा पृथिव्यां विकीर्णा, इवैकमेघोत्पन्नबिन्दुपङ्क्तिः, इव च घृतपिण्डावली पतिता। सा पुष्पवृष्टिः हिमपातवद्, मुक्ताफलमालावद्, शशांककिरणप्रभेव, क्षीरसिन्धुवेगवद्, मन्दसुगन्धवायुसंवाहितवद्, पद्मकेशरगन्धयुक्ता, भ्रमरसंघनादरम्या, केतकपुष्पवातविलोलिता, कुमुदसमूहविस्तीर्णा, मालतीमालापातिता, नीलोत्पलनिकेतनदीप्तिः च। स्त्रीणां गृहांगणचतुष्केषु, नगरजनैः, स्त्रीभिः उन्नतग्रीवाभिः निरीक्ष्यमाणा, सा पुष्पवृष्टिः व्याप्ता। व्योम्नि नीलोत्पलसदृशा, निर्मेघा, अदृष्टपूर्वा पुष्पवृष्टिः, सर्वे विस्मयमुदिताः बभूवुः। सा पूर्वं कदापि न दृष्टा, सिद्धसमूहश्वासोत्क्षिप्ता, पुष्पवृष्टिः पादार्धमात्रकालं पपात। एवं श्रीरामस्य तत्त्वविज्ञानपूर्णं वाक्यम्, तस्य मौनं, तत्रस्थितानां विस्मयः, सिद्धगणानां पुष्पवृष्टिश्च, सर्वं तत्र समभवत्।