शृणु, आर्य, यः जनः उत्तरजन्मा भवति, तस्मिन् शुद्धज्ञानं शीघ्रमेव प्रविशति, यथा निर्मलवंशे रत्नमिव। तस्मिन्नेव नित्यं सौजन्यम्, माधुर्यम्, स्नेहः, सौम्यता, स्वातन्त्र्यं, च विज्ञानं निवसन्ति, यथा स्त्रियः अन्तःपुरे। सः सर्वेषु कर्मसु समः भवति, लाभे न प्रमोदते, नष्टे न शोचति, सदा समचित्तः तिष्ठति। यथा दिवा तमः नश्यति, तथैव तत्र द्वन्द्वानि विलयं यान्ति; शरदि मेघा इव गुणाः तत्र विशुद्धिं यान्ति। मृदुशीलस्य मधुरवाचिनः सर्वे जनाः कामयन्ते, यथा मृगयूथानि वने वंशीस्वनेन आकर्ष्यन्ते। एवं गुणाः श्रीश्च पश्चिमजन्मनः स्वयमेव अनुसरन्ति, यथा बाला मेघं प्रति सञ्जयन्ति। सः गुणसम्पन्नः शिष्यः गुरुमनुसरति, गुरुश्च विवेकबलात् तं विशुद्धे मार्गे नियोजयति। तदा विवेकेन वैराग्येण च युक्तचित्तः, गुणसमृद्धः, आत्मानं देवतुल्यं एकरूपं निर्विकारं पश्यति। अतः, हे राम, शोभनया विचारेण शान्तचित्तेन च, चपलमना मनः प्रथमं बोधयितव्यम्। ये पश्चिमजन्मनः, ते महान्गुणसम्पन्नाः, ते प्रथमं गीतैः पुण्यगुणानां निद्रितमृगं मनः बोधयन्ति। कीर्तिमन्तं कुलीनं गुरुम् उपास्य, विशुद्धबुद्ध्या मनिरत्नमिव मनः परीक्ष्य, दीर्घकालं अन्तरालोकं निरीक्ष्य, सः अस्मिन्लोके निर्मलत्वं प्राप्नोति। एवं सर्वेषां प्राणिनां सामान्यक्रमः निरूपितः; अधुना, कमललोचन, अन्यं विशेषं कथयामि। अस्मिन्संसारसङ्कटे, देहिनां द्वौ उत्तमौ मोक्षमार्गौ स्तः। एकः शनैः शनैः, गुरुप्रदत्ताभ्यासेन, एकस्मिन् वा बहुषु जन्मसु, क्रमशः सिद्धिदायकः। द्वितीयः तु शीघ्रमेव, स्वमतेन किञ्चित्प्रबोधं लभते; तत्र ज्ञानप्राप्तिः आकस्मिकफलपातवत् घटते। अस्य आकस्मिकज्ञानस्य बोधाय, यथा फलम् आकाशात् पतति, पुरातनां कथां शृणु। ये महात्मानः, येषां पुण्यपापानि शुद्धानि, ते यथा आकस्मिकफलपातवत् परमं निर्मलविवेकं प्राप्नुवन्ति—तां कथां शृणु। आसीत् जनकनामा राजा विदेहानां मध्ये, यस्य बुद्धिः उत्तमा, सर्वविपत्तयः नष्टाः, श्रीः वर्धमाना, बलसम्पन्नश्च। सः कामिनां कल्पवृक्षः, सखीनां कमलानां सूर्यः, बान्धवानां पुष्पाणां वसन्तः, स्त्रीणां प्रेमध्वजः। द्विजोत्पलानां शीतरश्मिर्मासीत्, रिपुतिमिरनाशकः सूर्यः, कुलरत्नसागरः, विष्णुरिव पृथिव्यां स्थितः। एकदा वसन्तकाले, नववल्लरीपल्लविते, कुसुमसमूहेषु, मदोत्कण्ठितकोकिलगानयुतः, सः विचरन्। सः प्रविश्य पुष्पितलतावनं मनोहरं रमणीयं, इन्द्र इव नन्दनवनमास्वादयन्। तस्मिन् सुरम्ये कानने, केसरगन्धवायुभिः सुवासिते, रम्यकुञ्जेषु विचरन्, अनुचराः दूरस्थिता आसन्। तत्र तमालकुञ्जे, अदृश्यैः सिद्धैः स्वयमेवोक्तं वाक्यं श्रुतवान्। एते गीतानि, आत्मबोधरसपूरितानि, तैः विरक्तचित्तैः गिरिगुहावासिभिः नित्यं गायन्ति। वयं तदात्मतत्त्वं पूजयामः, यत् द्रष्टृदृश्यसंयोगात् उदेति, प्रत्यक्षबोधसम्भूतानन्दरूपनिश्चयः। द्रष्टारं, दर्शनं, दृश्यं च सर्वसंस्कारैः सह त्यक्त्वा, प्रथमप्रभां आत्मानं पूजयामः। सदा तदात्मानं पूजयामः, यः निराकारः, निर्मानसकल्पः, सर्वरूपातीतः, शून्यभावचिन्तनानुभवः। तदात्मानं पूजयामः, यः प्रकाशानां प्रकाशकः, सदा सत्-असतोर् मध्ये स्थितः। वयं स्वात्मानं पूजयामः, यः निराशीः, निराकारः, सर्वत्र स्थितः, नित्यं अनाहतः शब्दः इव वर्तते। ये हृदयगुहायां स्थितं भगवन्तं त्यक्त्वा अन्यदेवतां यान्ति, ते हस्तस्थं कौस्तुभरत्नं परित्यज्य अन्यं मणिं याचन्त इव। सर्वासां वाञ्छानां परित्यागेन एष फलः लभ्यते, येन कामविटपिमूलमाला निःशेषतया विदार्यते। विषयेषु घोरदोषदर्शनानन्तरम् अपि, मूढः पुनः तत्र मनः बद्ध्वा, सः न गधः अपि। पुनः पुनः, विवेकवज्रेण, इन्द्र इव पर्वतान्, इन्द्रियाणि उत्पन्नान्युत्पन्नानि वा हन्तव्यानि। शान्तात्मा शमबलात् शमसुखं प्राप्नुयात्; प्रशान्तचित्तः स्वस्वरूपे स्थित्वा, परमं सुखं दीर्घकालं अनुभवति। एवं सिद्धगणगीतं श्रुत्वा, राजा त्वरितं विषादमगमत्, यथा भीरवः रणध्वनौ। सः स्वपार्षदं सह गृहं प्रतिनिवृत्तः, यथा वर्षाकालस्यान्दः तटवृक्षान् अनुवर्त्य सागरं प्रति धावति। सर्वान् अनुचरान् विसृज्य, स एकाकी उच्चगृहं समारुह्य, यथा सूर्यः पर्वतशिखरं आरोहति। तत्र सः, मनः सायं विहङ्गपक्षवत् चञ्चलम्, जगत्प्रपञ्चं निरीक्ष्य, दुःखितः विललाप— "हा, कथं दुःखानि एतानि नित्यपरिवर्तिनि जगति! अहं शिलायामिव शिलया, अशक्तः व्यर्थं च, पतितः इव चालये।