यथा आकाशः धूलिना न मलिनो भवति, कमलं चापि वारिणा न स्पृश्यमाणं मलिनं भवति, तथा आत्मा शरीरसंयोगेनापि न स्पृश्यते न च मलिनः भवति। यथा सुवर्णं मृदादिभिः संसक्तमपि तेषां बाह्यसंयोगेन स्वभावं न परिवर्तयति, तथा जडं शरीरं आत्मनः स्वरूपं न स्पृशति। सुखदुःखानुभवः आत्मनि इति जनैः गण्यते, परन्तु तत्त्वतः तस्य वास्तविकता नास्ति, यथा चन्द्रस्य वर्धनं क्षयश्च आकाशे केवलं कल्पना एव। सुखं दुःखं च शरीरस्यैव, आत्मनः न, आत्मा सर्वातीतः; अज्ञानिनां तावद् अस्ति, ज्ञानप्राप्तौ तु न कस्यचित् अस्ति। न कस्यचित् सुखं न दुःखं वस्तुतः अस्ति; हे राघव, सर्वं शान्तमन्तः अनन्तात्मना व्याप्यते इति पश्य। विविधाः सृष्टिदृश्याः यथा वारिणि तरङ्गाः, आकाशे पक्षिणः, आत्मनि एव दृश्यन्ते। यथा रत्नं स्वयमेव प्रतिबिम्बं सृजति, तथा आत्मा प्रकाशमयः सृष्टिं प्रकाशयति। आत्मा च जगत् नैकं, न द्वयं, न च असत्; सर्वं केवलं प्रकटितम् इव दृश्यते, एवं तद् विस्तारं प्रपद्यते। सर्वं ब्रह्मैव, सर्वं आत्मना व्याप्यते; 'अहं इदम्, इदं अन्यत्' इति भ्रान्तिं त्यज। तस्मिन् नित्यब्रह्मणि कल्पनाः न जायन्ते, यथा समुद्रे जलरूपाणि न दृश्यन्ते, हे राम। सर्वव्यापिनि परात्मनि द्वितीयं नास्ति, यथा अग्नौ हिमांशः न अस्ति। आत्मा आत्मना चित्तं चिन्तयन्, शुद्धचैतन्यरूपं, विश्वजालं आत्मनि आत्मना प्रकटितम्। न दुःखं, न मोहः, न जन्म, न जन्मिता; यदस्ति, तदस्ति एव। शोकशून्यः भव, हे राघव। समचित्तः आरोग्यः धृतिमान् शान्तः स्थिरमना मुनिः मौनः रत्नसदृशः शुद्धः शोकशून्यः च भव, हे राघव। द्वैतशून्यः नित्यसत्यस्थितः लाभालाभनिरपेक्षः आत्मनिष्ठः अद्वयः दुःखशून्यः शोकशून्यः च भव, हे राघव। एकान्तस्थः शान्तचित्तः धृतिमान् वीरः उच्चाशयः यथायोग्यं यथागतं आचरन् शोकशून्यः भव, हे राघव। रागशून्यः निष्क्रियः निर्मलबुद्धिः दोषरहितः न ग्रहिता न त्याजकः शोकशून्यः भव, हे राघव। विश्वातीतस्थितिं प्राप्तः प्राप्ताप्राप्तयोः पूर्णः समुद्रसदृशः अविचलः शोकशून्यः भव, हे राघव। कल्पनाजालविहीनः मायारञ्जनस्पर्शरहितः आत्मनि आत्मसन्तुष्टः शोकशून्यः भव, हे राघव। अनन्तरूपः अनन्तः अनिर्वचनीयः आत्मविदां श्रेष्ठः पर्वतशिखरवत् स्थिरः शोकशून्यः भव, हे राघव। आत्मनि एव उदारता धारय, पूर्णसमुद्रवत्; आत्मनि आत्मसुखं अनुभूय, पूर्णचन्द्रवत्। एषा जगत्सृष्टिः असत्स्वरूपा; असत् असतं नानुद्रवति; तद्विदः तेन नाम्ना प्रसिद्धः। त्वं तद्विदः, प्रसन्नचित्तः आरोग्यः नित्यजाग्रतः, रम्यः शान्तः दुःखशून्यः भव। गुरुणा सम्यक् उपदिष्टः, एकच्छत्रेण दीर्घकालं राज्यं पालय, वर्तमानदृष्ट्या; सर्वगुणैः राजजनैः भूषितं राज्यं—न तत्र त्यागः न कर्मनिष्पत्तिः उचितः। यः संसारमध्ये दृढनिश्चयेन 'एवं कार्यं करिष्यामि' इति आचरति, स मुक्तः—एष मे मतिः। केचन कर्मनिष्ठाः, प्रयत्नशरीरं गृह्य, स्वर्गात् नरकं, नरकात् स्वर्गं गच्छन्ति। केचन पापकर्मनिष्ठाः, स्वविवेकात् निवर्त्य, नरकात् नरकं, दुःखात् दुःखं, भयात् भयम् गच्छन्ति। केचन स्वस्वभावसूत्रैः बद्धाः, कर्मशेषैः नीताः, पशुयोनिरेणु स्थावररूपं, पुनः पशुशरीरं प्राप्नुवन्ति। केचन पुण्यात्मनः आत्मज्ञाः, मनसः परीक्षया तृष्णासङ्कलनानि भग्नानि, सर्वसीमाविहीनं पदं प्राप्नुवन्ति। केचन राघव, अल्पजन्मानुभवेन, यः अस्मिन जन्मनि मुक्तः, स राजसः वा सात्त्विकः। स चन्द्रस्य शुक्लपक्षे वर्धनवत् जायते वर्धते, कुटजवृक्षस्य वर्षासमये शुभं यथा। तस्य अनन्तरजन्मनः, शुद्धज्ञानं शीघ्रं प्रविशति, रत्नमिव निर्मलवंशे। उदारता, सौम्यता, मित्रता, मृदुता, स्वतंत्रता, विवेकः, तस्य गृहान्तः स्त्रियो यथा नित्यं तिष्ठन्ति। यः सर्वत्र कार्यं करोति, लाभालाभे समः, न हर्षं न शोकं प्राप्नोति। यथा दिवसस्य अन्धकारः नश्यति, तथा द्वन्द्वानि तत्र लयं यान्ति; शरद्वत् मेघाः गुणाः तत्र शुद्धतां यान्ति। सर्वे जनाः मृदुशीलं मधुरवाचं जनं इच्छन्ति, यथा वनस्थे मृगगणे बांसि मधुरध्वनिं श्रुत्वा आकर्ष्यन्ते। तथा पश्चिमजन्मनः सदा गुणाः ऐश्वर्यं च अनुसरन्ति, यथा हंसाः मेघं। ततः गुणवान् जनः गुरुम् अनुसरति, गुरुः विवेकात् तं एव शुद्धं पथं दर्शयति। विचारेण वैराग्येन च मनः गुणैः समृद्धं, तदा दिव्यं आत्मानं एकरूपं दुःखरहितं पश्यति। अतः हे राम, रम्यविचारेण शान्तमनसा, मनः—विचारैः व्याकुलं—प्रथमं जागारयितव्यं। पश्चिमजन्मनः पुण्यैः समन्विताः, प्रथमं गुणगीतैः निद्रायुक्तं मनः मृगं जागारयन्ति। एवं शास्त्रस्य उक्तानि तत्त्वानि, आत्मनः स्वरूपं, सुखदुःखस्य मिथ्यात्वं, ब्रह्मणि सर्वस्य व्यापित्वं, जीवस्य मुक्तिप्राप्तिः, गुणानां प्रसादः, गुरुप्राप्तिः, आत्मज्ञानस्य महत्त्वं च, रम्यया कथा-संस्कृतया अनुवर्णितानि।