यदा चिरकालं ज्ञायते यः आत्मा अजरः नित्यम् इच्छारहितश्च, तदा कस्यापि मोहः कुतः सञ्जायेत? कस्य वा तस्मिन्काले मोहस्य अवसरः स्यात्? यथा रत्नस्य स्वरूपं न ज्ञायते चेत्, तदा तस्य मूल्ये जनाः मोहं प्राप्नुवन्ति; किन्तु यदा तस्य स्वरूपं निश्चयेन ज्ञातं भवति, तदा कुत्र मोहः अवशिष्टः इति? हे जनाः, अज्ञातः आत्मा दुःखस्य प्राप्तये नयति, ज्ञातः आत्मा तु अनन्तत्वं, सुखं, शान्तिं च ददाति। अतः अस्मिन् शरीरे यः आत्मा सङ्कीर्णः आवृतः च दृश्यते, तं स्वं स्वरूपं शरीरेण पृथक्कृत्य शीघ्रं स्वात्मनि प्रतिष्ठितः भव। न हि निर्मलस्य आत्मनः शरीरस्य च किंचित् सम्बन्धः अस्ति; यथा कर्दमेन वा कमलनालेन वा सुवर्णस्य अन्तरङ्गं न स्पृश्यते, तथैव। आत्मा च शरीरं च पृथक् एव; यथा जलं कमलपत्रे न लिप्यते, तथैव। अहम् उरः प्रसर्य घोषयामि, न कोऽपि मां शृणोति। यावत् मनः तमसावृतं कुर्माङ्ग इव विवरमध्ये निविष्टं तिष्ठति, तावत् जडं शरीरं विषयास्वादने रमते, आत्मविचारं विस्मरति। तावत् संसारस्य तमः न चन्द्रेण, न वह्निना, न द्वादशभिः सूर्यैः अपि, किंचित् अपि न नश्यति। यदा तु मनः जागरूकं स्यात्, स्वस्वरूपं विचिन्तयेत्, तदा अन्तरतमः पलायते, यथा प्रभाते रात्रिः। अतः मनः, यः सुखशय्यायां सुप्तः, तं सदा परावबोधेन जागरय; जागरणमेव संसारदुःखस्य नाशनम्। यथा आकाशं रजसा न लिप्यते, कमलं जलैः न लिप्यते, तथैव आत्मा शरीरसंसर्गेऽपि न लिप्यते। यथा कर्दमादयः सुवर्णे लग्नाः अपि तस्य अन्तरङ्गं न विकुर्वन्ति, तथा जडं शरीरं आत्मनं न स्पृशति। सुखदुःखयोः अनुभवः आत्मनि इति जनाः मन्यन्ते, परं तु तदपि असत्यमेव—यथा चन्द्रस्य वर्धनक्षयौ आकाशे। सुखदुःखे शरीरस्य एव, आत्मनः न; आत्मा तु सर्वातीतः। इदं केवलं अज्ञानिनां, अज्ञाननाशे तु तयोः कस्यापि न। न कश्चन खलु सुखस्य स्वामी, न दुःखस्य; हे राघव, सर्वं शान्तानन्तात्मना आवृतं पश्य। इदं दृश्यते यत् जगत्सृष्टिविलासः, स एव जलतरङ्गवत्, खगपक्षवत्, आत्मनि एव दृश्यते। यथा रत्नं स्वयमेव प्रतिबिम्बं सृजति, तथा प्रकाशरूपः आत्मा अपि सृष्टिं सृजति। हे बुध, आत्मा च जगत् नैकं, न द्वयं, नासत्यम्; इदं सर्वं केवलं प्रकट्यते, एवं प्रस्फुटति। सर्वं ब्रह्मैव, सर्वं आत्मनैव व्याप्यते; ‘अहं अयं, अयं अन्यः’ इति मोहं त्यज। यस्मिन्सदा ब्रह्मणि कल्पनाः न जायन्ते, यथा समुद्रे जलरूपाणि न सन्ति, हे राम। परमात्मनि व्यापके द्वितीयः नास्ति, यथा अग्नौ हिमांशुकः न स्यात्। आत्मना आत्मानं चिन्तयन्, शुद्धचैतन्यरूपे, इयं संसारजालिका अपि आत्मैव आत्मनि प्रकाशते। न दुःखं, न मोहः, न जन्म, न जातः कश्चन; यदस्ति, तदेव अस्ति। हे राघव, ज्वररहितः भव। समचित्तः, आरोग्यवान्, धृतिमान्, शान्तचित्तः, मुनिः, मौनी, रत्नशुद्धिः, ज्वररहितः च भव हे राघव। द्वन्द्वातीतः, नित्यसत्ये स्थितः, लाभालाभयोः उदासीनः, आत्मन्येव स्थितः, अद्वितीयः, शोकवर्जितः, ज्वररहितः च भव। एकान्तस्थः, शान्तचित्तः, दृढनिश्चयः, धैर्यवान्, शिष्टाभिलाषी, यथायोग्यं स्वीकुर्वन्, ज्वररहितः च भव। रागरहितः, निष्क्रियः, निर्मलमतिः, दोषविमुक्तः, न ग्राहिता, न त्यागी, ज्वररहितः च भव। विश्वातीतावस्थां प्राप्य, प्राप्ताप्राप्तयोः पूर्तः, पूर्णसागरवत् अचलः, ज्वररहितः च भव। विकल्पजालात् मुक्तः, मायालिप्तिम् अस्पृष्टः, आत्मनि तृप्तः, ज्वररहितः च भव। अनन्तरूपः, अनवधिः, असीमः, हे आत्मविदां श्रेष्ठ, शैलशिखरवत् अचलः, ज्वररहितः च भव। आत्मनि एव उदारतां गृहीत्वा, पूर्णसागरवत्, आत्मनि एव आत्मानन्दं प्राप्य, पूर्णचन्द्रवत् तुष्य। इयं सृष्टिः असत्यरूपा; असत्यः असत्यं न अनुसरति; तस्य ज्ञाता ‘तत्त्वज्ञः’ इति कथ्यते। त्वमेव तत्त्वज्ञः, शान्तचित्तः, आरोग्यवान्, सदा जागरूकः—सुन्दरः, शान्तः, शोकवर्जितः च भव। शास्त्राचार्योपदिष्टः सन्, इमं राज्यम् एकच्छत्रेण चिरकालं पालय; वर्तमानदृष्ट्या, सर्वगुणैः, राजपुरुषैः च शोभितं; न त्यागोऽत्र न कर्मासक्तिरेव योग्ये। यः कश्चन दृढनिश्चयं कृत्वा ‘एवं अहं कर्म करोमि’ इति संसारं चरति, स एव मुक्तः—एषा मम मतिः। केचित् कर्मणि प्रवृत्ताः, प्रयत्नशरीरं गृह्णन्तः, स्वर्गात् नरकं, नरकात् स्वर्गं च गच्छन्ति। केचित् दुष्कृतिनः, स्वविवेकात् निवृत्ताः, नरकात् नरकं, दुःखात् दुःखं, भयात् भयमेव यान्ति। केचित् स्वस्वभावसूत्रैः बद्धाः, कर्मशेषेण च चलिताः, तिर्यग्योनिं स्थावररूपं, पुनः तिर्यग्देहम् यान्ति। केचित् पुण्यभागिनः, आत्मज्ञाः, विचारितचित्ताः, तृष्णासङ्कलपबन्धनच्छिन्नाः, सर्वपरिच्छेदरहितां स्थितिं प्राप्नुवन्ति। केचित् राघव, अल्पजन्मान्तरानन्तरं, अस्मिन्नेव जन्मनि मुक्ताः, रजसः सत्त्वस्य वा प्रकृत्या। स चन्द्रोदये पञ्चदश्यां यथा वर्धते, तथा जायते वर्धते च; यथा कुटजवृक्षः वर्षाकाले, तथा तस्य पुण्यं सदा वर्धते।