एतस्मिन्स्थले मन एव जायते, मन एव वर्धते; किन्तु यथार्थविवेकदर्शनात् मन एव लीयते। अहं हि ब्रह्मन्, एतदवेदं यन्मन एव त्रिषु लोकेषु संसारी, मन एव जरामरणस्य पात्रम्। तस्मात् तदतिक्रमणाय निश्चितं साधनं मे ब्रूहि—यस्य तव सूर्यसमानप्रभया रघूणां अन्तरतमो विनश्यति। प्रथमं राघव, शास्त्रस्य साहाय्येन, परमवैराग्यस्य प्रभावेन, सत्सङ्गस्य च योगेन, मनः शुद्धत्वं प्रति नीयते। यदा मनः शीलसम्पन्नं सत्त्वेन वैराग्यं प्राप्नोति, तदा तत्त्वज्ञः गुरून् अनुवर्तेत। तैः उपदिष्टं ध्यानादिकं साधनं समाचरन्, शनैः शनैः परमशुद्धां स्थितिं प्राप्नोति। शुद्धविचारेण स्वात्मा स्वयमेव स्वप्रकाशेन आत्मानं पश्यति—यथा शीतलः चन्द्रः स्वदीप्त्या निजप्रतिबिम्बं पश्यति। यावत् मनः विचारवने न विश्रान्तं भवति, तावत् जनाः संसारसिन्धौ तृणवत् परिवर्तन्ते। यदा विचारात् वस्तुनः स्वरूपं ज्ञायते, तदा पुरुषस्य बुद्धिः सर्वं वशे करोति—यथा मृदुजलम् अपि रेतः संयमयति। अयं सुवर्णम्, अयं भस्मेत्येवं भेदे व्यवहिते, आत्मविदः कदापि मोहः न भवति—यथा सुवर्णकारस्य। यदा चिरकालं ज्ञातं भवति यः अयम् आत्मा अविनाशी निःस्पृहः च, तदा कस्य मोहः, कुतः च स अवसरः? यथा रत्नस्य सारः अज्ञातः सन् संशयं जनयति, ज्ञातसारस्य निश्चितमूल्यस्य कुतः मोहः? अज्ञातात्मा दुःखप्राप्त्युपायः, ज्ञातात्मा अनन्तत्वं, सुखं, शान्तिं च ददाति। अस्य शरीरस्य सङ्कलितत्वात् आत्मानं पृथक्कृत्वा, स्वस्वरूपेऽवस्थितः भव शीघ्रम्। शुद्धात्मनः शरीरस्य च किंचित्सम्बन्धोऽपि नास्ति—यथा पङ्कः, काष्ठम्, कमलनालः वा सुवर्णस्य न स्पृशतः, जनानां भ्रान्त्या स्पर्शः इति मन्यन्ते। आत्मा च शरीरं पृथग्वर्तेते—यथा जलं कमलपत्रं च; अहं कराभ्यां उच्चारयन् क्रोशामि, न च कश्चिद् शृणोति। यावत् मनः तमसावृतं कूर्मवत् स्वगुहायां निलीनं तिष्ठति, तावत् जडं शरीरं विषयास्वादने लीनं, आत्मविचारं विस्मृत्य, वर्तते। तावत् संसारान्धकारः न चन्द्रेण, न वह्निना, न द्वादशभिः सूर्यैः अपि, किंचित् अपि न नश्यति। यदा मनः जागरूकं स्वस्थितिं पश्यति, तदा अन्तरतमः पलायते—यथा सूर्योदयकाले रात्रिः। सदा विषयशय्यायां सुप्तं मनः परमार्थज्ञानाय जागरय—यतो जागरणं संसारदुःखं नाशयति। यथा आकाशं रजसा न मलिनं, न कमलं जलेन, तथा आत्मा शरीरसङ्गेन न मलिनः। यथा पङ्कादयः सुवर्णे सङ्गता अपि, तस्य अन्तरं न विकुर्वन्ति, तथा जडं शरीरं आत्मानं न स्पृशति। सुखदुःखयोः अनुभवः आत्मनि इति मन्यते, परं तु तदपि चन्द्रस्य कलावत् असत्यं। सुखदुःखे शरीरस्य, आत्मनः तु न, सः सर्वातीतः; अज्ञानिनां तावदस्तः, ज्ञानात् तु न कस्यचित्। न कस्यचित् सुखं, न दुःखं वस्तुतः; हे राघव, सर्वं शान्तात्मना अनन्तात्मना व्याप्तमिति पश्य। विविधाः सृष्ट्यभासाः याः दृश्यन्ते, ताः जलतरङ्गवत्, खे पक्षवत्, आत्मन्येव। यथा रत्नं कारणं विना स्वप्रतिबिम्बं सृजति, एवं प्रकाशमय आत्मा सृष्टिं प्रतिबिम्बयति। आत्मा च जगत् नैकं, न द्वयं, नासत्यं; सर्वमिदं केवलं प्रकाशरूपेण प्रकटते। सर्वं ब्रह्मैव, सर्वं आत्मना व्याप्यते; त्यज कुत्सितं भेददर्शनं—‘अहं इदम्, इदमन्यत्’ इति। यस्यामनन्तब्रह्मपुञ्जे कल्पनाः न जायन्ते—यथा सिन्धौ जलरूपाणि न सन्ति, हे राम। सर्वव्यापिनि परात्मनि द्वितीयं नास्ति—यथा हिमांशुः अग्नौ न तिष्ठति। आत्मना आत्मानं चिन्तयन्, शुद्धचैतन्यरूपेण, एषा विश्वजालिका आत्मन्येव आत्मानं प्रकाशयति। न दुःखं, न मोहः, न जन्म, न कश्चन जातः; यदस्ति, तदेवास्ति। निर्ज्वरः भव राघव। समचित्तः, आरोग्यः, धृतधीः, शान्तः, प्रशान्तमनाः, मुनिः, मौनी, रत्नसदृशशुद्धः, निर्ज्वरः भव राघव। द्वन्द्वातीतः, नित्यसत्यनिष्ठः, लाभालाभनिरपेक्षः, आत्मन्येव स्थितः, अद्वितीयः, दुःखरहितः, निर्ज्वरः भव राघव। एकान्तवासी, शान्तचित्तः, दृढनिश्चयः, धैर्ययुक्तः, उत्तमाशयः, यथाप्राप्तानुवर्ती, निर्ज्वरः भव राघव। रागरहितः, निष्क्रियः, विशुद्धबुद्धिः, दोषविमुक्तः, न ग्राहकः, न त्यागी, निर्ज्वरः भव राघव। विश्वातीतस्थितिं प्राप्तः, प्राप्ताप्राप्तपूर्णः, सिन्धुवत् अचलः, निर्ज्वरः भव राघव। कल्पनाजालात् विमुक्तः, मायामज्जनरहितः, आत्मनि आत्मतृप्तः, निर्ज्वरः भव राघव। अनन्तरूपः, अनन्तः, अनवच्छिन्नः, आत्मविदां श्रेष्ठ, शैलशिखरवत् अचलः, निर्ज्वरः भव राघव।