रामः तु तदा महर्षेः समीपे स्थित्वा, संसारस्य गहनेषु कर्तव्येषु प्रवृत्तः अपि, कथं पद्मपत्रमिव जलं न स्पृशति जीवन् अपि इति पृष्टवान्। सः अपि पृच्छति—सर्वं जगत् आत्मवत् एव वा तृणसमानम् अवमृत्य, कः उपायः येन मनसः विक्षेपं अनास्पृश्य उत्तमत्वं प्राप्यते? केन महानुभावेन, संसारसागरं तितीर्षता, अस्मिन्लोके पापाचरणं न क्रियते? किम् एव हिततमं, किम् उत्तमफलम्, कथं वा अस्मिन्लोके निस्प्रपञ्चेन जीवितव्यम्? हे लोकनाथ, क्रियाणां स्थैर्य-अस्थैर्यभावं, सृष्टेः गतागतिस्वभावं च बोधय, येन अहं सम्यग् अवबोधं प्राप्नुयाम्। हे ब्रह्मन्, मनसः चित्ताकाशचन्द्रस्य कल्मषशुद्धिः मयि सुलभा भवतु, त्वं तद् विघ्नरहितं कुरु। किमत्र ग्राह्यम्, किम् त्याज्यम्? चपलः मनः कथं पर्वतवत् स्थिरतां प्राप्नोति? केन शुद्धमन्त्रेण दुःखदुःसहसंसारज्वरः, स्वयमेव अनन्तक्लेशदः, शम्यते? कथं सुखतरुशाखामालायां शीतलिम् आप्नोमि, पूर्णचन्द्रवत् अनवच्छिन्नरात्रौ यथा? अन्तःपूर्णत्वं प्राप्य, यथा पुनः शोकः न स्यात्, तथा सत्यम् अवबुध्य बुद्धिमन्तः मां उपदिशन्तु। न हि परमानन्दस्थितेः विश्रान्तेः वा विना, महात्मनः मनः श्वापदैः वनमध्ये क्षुद्रप्राणिनं शरीरं इव, विक्षिप्तैः चिन्ताजालैः पीड्यते। अस्य देहस्य स्थैर्यं तरोः चलपत्रे लघुजलबिन्दुवत्, प्राणनाथेन नियन्त्रितं, शीतांशोः करुणारश्मिभिः स्निग्धीकृतं च। स्वजनसमूहे अपि प्राणी शुष्कक्षेत्रे बककण्ठच्छविवत्, जालचक्रे बद्धः, दुर्बलः। वासना-वातेन प्रेरितः, सहसा आपद्वज्रः प्रकटं पतति; मोहघने तमः गर्जति दीप्त्यन्वितम्। तत्र दुःखवनान्तरे, विकृतः, चपलः, लोभयुक्तः, विकटनृत्यं नृत्यति, पूर्णरूपेण विषद्रुमे विकसन्। मृत्युमार्जारवत् क्रूरः, सर्वाणि भूतानि मूषिकवत् गृह्णाति, शून्यचरणैः गच्छन्, उपर्युपरि पतन्। कः उपायः, का गतिः, का बुद्धिः, वा कः शरणं? केन उपायेन दुःखजनकं जीवितवनं न प्रवर्तते? न हि पृथिव्यां, स्वर्गे देवेषु वा, किंचित् लघुतरम् अपि, यद् पण्डितानां न रमणीयम्। किं संसारः, दुःखदग्धः, स्वभावतः निरसः, कथं प्रमादं विना सदा मधुरो भवेत्? कया सुधया मूलविषयुक्ता आशावल्लरी मधुरत्वं प्राप्नुयात्? केन प्रक्षालनं येन कामकलुषितं मनसोऽम्बु चन्द्रमाः अमृततेजः प्रकटयेत्? केन विधिना संसारमार्गेषु कर्म कुर्वन्, दृश्यादृश्यविनाशं पश्यन्, यथावत् आचरितव्यम्? आसक्तिद्वेषरूपरोगौ, भोगसमुत्थौ, कथं न बाधेते संसारवनचारिणं प्राणिनम्? यदा वैराग्नौ पतितः अपि, सुवर्णमिव तेजसा संरक्षितः, न दह्यते? न हि व्यवहारविनाशे स्थैर्यं संभवति, यथा जलं सागरं पतित्वा न तिष्ठति। आसक्तिद्वेषरहिताः, सुखदुःखास्पृशः, निर्भराग्निशिखावत्, तत्र कर्तव्यं न विद्यते। मदगौरवयुक्तस्य मनसो, त्रिषु लोकेषु दुःखं न निवर्तते उपायं विना; तद् मे ब्रूहि, महात्मनः। केन युक्त्या संसारकर्मणि प्रवृत्तस्य दुःखं न जायते? अथवा, कर्मत्यागिनः उत्तमां गतिं वद। केन, केन, वा केन प्रकारेण, पूर्वे महात्मनः मनः परमशुद्धविश्रान्तिं प्राप्तम्? हे भगवन्, मोहनिवृत्तये, केन उपायेन यूयम् ऋषयः दुःखमुक्तिं प्राप्तवन्तः? यदि तादृशः उपायः नास्ति, वा कोऽपि स्पष्टं न वदति, सन् अपि, अहं च तं परमविश्रामं न प्राप्नोमि, तर्हि सर्वेषु कामेषु त्यक्तेषु, अहं निर्वहंकारो भविष्यामि। नाहं खादामि, न जलं पिबामि, न वस्त्रं धारयामि; न स्नानदानभोजनादिकं किञ्चित् करोमि। न शुभाशुभकर्मसु प्रवृत्तः स्थास्यामि; शरीरत्यागं विना किमपि न स्पृहये। केवलम्, निर्भयः, अममः, अमत्सरी, निःशब्दः, लिपिलिखनाय नियोजित इव, स्थास्यामि। शनैः शनैः श्वासप्रश्वासयोः अवबोधं परित्यज्य, अस्मिन् व्यर्थे शरीरव्यवस्थायां त्यागं करिष्यामि। नायं देहो मम, नाहं अस्य; शमितः स्यां तैलरहितदीपवत्। सर्वं परित्यज्य, अस्य देहस्य परित्यागं करिष्यामि। एवं रामः, विशुद्धशीतलपाणिः, महाविवेकविस्तीर्णचित्तः, महत्सु मुनिषु, मेघमध्ये क्रौञ्चपक्षिरिव, निःशब्दः अभवत्। एवम् उक्त्वा, यः मनोमोहापनोदनाय वचनं ब्रवीति, सः रामः, पद्मपत्रनयनः, राजकुमारः, तत्र उपस्थितानां सर्वेषां चित्तं विस्मयेन व्याप्तम्; ते वस्त्राणि सम्यक् धारयन्तः, वाक्यश्रवणाय शरीरेणैव प्रोन्नताः अभवन्।