चन्द्रकिरणाः यथा अमृतमयाः तमः नुदन्ति, तथा एव महात्मनः शुद्धवचनानि अन्तःकरणं शीतलयन्ति। एतानि वचनानि अप्रतिमं हर्षं दाति, परमर्थे विश्राम्यन्ति, तथा तत्त्वज्ञानरूपाणि अमृतवर्षाणि मोहमपि गाढं नुदन्ति। स पूजनीयः धर्मवृक्षः, यस्य वाक्लता उत्पन्ना एकमेव दीपः यः आत्मरत्नं तथा परमसत्यं प्रकाशयति। पुण्यजनस्य वाक्यैः सर्वकर्मदोषाः अपकृष्यन्ति, यथा शीतलचन्द्रकिरणैः तमः नश्यति। कामादयो लोभादयश्च संसारशृंखलाः अस्माकं तव वचनैः मृदुता प्राप्ताः, यथा शरदृतुः मेघान् वितरति। तव उपदेशैः निर्मलात्मानं दृष्टुं आरभामहे, यथा जन्मान्धाः नेत्रविषये सुवर्णं प्रथमं पश्यन्ति। हृदयाकाशे संसारवासनारूपः कुहूकः तव वाक्शरदृतुः मृदुतां प्राप्तः। हे मुनिवर, दिव्यतरुवरस्य प्रवालमणिरसस्रोतांसि अन्तः न तावद् हर्षं जनयन्ति, यथा साधुवचनानि। हे राघव, महात्मनां संगः प्रतिदिनं प्रकाशमयः, अन्ये तु अन्धदिनानि तमसि स्थितानि। रामः, पद्मलोचनः, तत्त्वदर्शनलुब्धः, पुनः शान्तमुनिं जागर्तुम् इच्छति। राजा एवं उक्त्वा, धर्मात्मा वसिष्ठः रामं प्रति इदं वचनं अब्रवीत्—राघव, कुलचन्द्रमाः, बुद्धिमान्, किं पूर्वं मया प्रतिपादितं तत्त्वं सम्यक् चिन्तयित्वा स्मरसि? हे रिपुसूदन, किं सर्वसृष्टिविभागान् गुणभेदेन सत्-रजस्-तमोभेदेन स्मरसि? हे राम, सततं उपदिष्टं भगवद्रूपं—सर्वं, न सर्वं, सत्, असत्, शुद्धं परमात्मरूपं—स्मरसि वा? यथा जगत् जगदीश्वरात् उत्पन्नं, राजराजस्य, तदपि स्मरसि वा, हे साधु? किं तत्त्वं स्मरसि, हे बुद्धिमान्—अज्ञानरूपं विततानं, लघु, दुर्बलम्, अनन्तं, किन्तु सीमितवत् प्रतितम्? हे पुण्यात्मन्, किं यत् निष्कर्षितं—मन एव पुरुषः, अन्यन्नास्ति—लवणादिनिरूपणेन, तदपि स्मरसि वा? हे राम, सर्ववाक्यस्यार्थं सम्यक् अन्वेष्ट्वा, गतरात्रे चर्चितं हृदि स्थापितं वा? यद् पुनः पुनः मनसि ध्यायते, दृढं स्थाप्यते, तदेव फलं ददाति, न तु यदा उपेक्ष्यते। त्वं शुद्धवचनानां पात्रमसि, हे सम्मानदाता; तव हृदयम् एकाकि शुद्धं मुक्तबांस्यवत्। एवं काले गते, रामः कमलासनपुत्रं महाबलविज्ञानसंपन्नं मुनिं प्रति वचनं अब्रवीत्। हे पूज्य, सर्वधर्मविज्ञ, केवलं तव कृपया एतद् प्रकाशितं; तव परमपुण्योपदेशं प्राप्तवान्। यद् यद् आज्ञापयसि, तत् तदेव, अन्यथा न; निद्रारहितः तव वचनार्थं रात्रौ चिन्तितवान्। संसारतमः नाशाय, हे प्रभो, गतदिने भूमौ सूर्यवत् प्रकाशमयम् रम्यं वचनार्णवं प्रसारितवान्। तद् सर्वं, हे अव्यथितात्मन्, हृदि स्थापितं मया—रमणीयं, पुण्यं, अद्भुतं, यथा समुद्ररत्नसमूहः। को न तव उपदेशं शिरसि धारयेत्, सफल्याय, यः हितकरः, प्रियः, पुण्यः, आनन्ददायकः? अस्माकं संसारमोहावरणं गलति, तव कृपया शान्ताः स्मः, यथा शरदृतौ दिवसाः। तव उपदेशः पुण्यः—आरम्भे मधुरः, मध्ये सौभाग्यवर्धकः, अन्ते परमफलदायकः। तव वचनानि सदा प्रस्फुटितानि, शुक्लानि, अव्ययानि, रम्याणि, हृदयमङ्गलानि, उत्तमं फलम् अस्माकं ददातु। हे सनातनशास्त्रेश्वर, पुण्यवारिसरो महान्, नानाव्रतधारि, तव पापनिर्मुक्तं अनुग्रहं मयि विस्तारय। ततः वसिष्ठः अब्रवीत्—शृणु, हे सुन्दर, एषा रम्या शमविधिः, उत्तमधर्मे स्थापिताः, हितकारी। हे राम, दीर्घकालिकः संसारमायायः रजस्तमोगुणयुक्तैः जनैः धृतः, यथा दृढस्तम्भैः मण्डपः। किन्तु सत्गुणयुक्तैः वीरैः, यथा त्वं पुण्यसम्पन्नः, परिपक्वा माया यथा जीर्णत्वक् सर्पेण त्यज्यते। ये साधवः सतोगुणयुक्ताः वा, रजःसत्त्वमिश्राः वा, हे साधो, ते जगत्—अतीतं, भविष्यं, परमसत्यं—सम्यक् अन्वेष्टुम् अर्हन्ति। शास्त्रसंगः, साधुसंगः, पुण्यजनसंगः, पापरहितता च, विवेकबुद्धिं जनयन्ति, यथा दीपः प्रकाशयति। आत्मन्वेषणेन एव आत्मनं मनसा अन्वेष्टव्यम्; ज्ञेयम् प्राप्तं न तु पूर्वं ज्ञातम्। ये ज्ञानी, धीराः, स्थिराः, कुलश्रेष्ठाः, तेषु त्वं, हे कुलानन्द, रजःसत्त्वसम्भवेषु श्रेष्ठः। हे बुद्धिमन्, स्वयं संसारस्य उत्पत्तौ पश्य—यत् सत्, यत् असत्—सत्ये स्थिरः भव। यद् आदौ अन्ते च नास्ति, तत् कथं सत्? यद् आदौ अन्ते च नित्यं, तत् एव सत्यम्, अन्यन्न न। यदि कस्यचित् मनः तस्मिन् वस्तुनि लग्नं, यद् आदौ अन्ते च असत्, तत्र कथं विवेकः स्यात् तस्मिन् मोहग्रस्ते अज्ञे?