अथ निशायामवशिष्टायाम् अंशः कश्चन तमसो दिशाम् अन्तःषु स्थितः, अंशः च रक्तिमायाः प्रादुरभवत्। तदा, तारकाः सर्वतो विरलाः सञ्जाता, इव रामः सीता च तत्र सन्निहितौ इति प्रतियते। तदा प्रभाते तुर्यनिनादेन समाक्रान्ते, स चिरविभातवदनः श्रीराघवः, इव कमलिन्याः कमलमिव, स्वप्नात् उत्थितः। सर्वाणि प्रातःकृत्यानि समाप्य, भ्रातृभिः सहितः, सीमितेन चानुयायिनां समूहः, वसिष्ठस्य निवासं प्रति जगाम। तत्र स मुनिं ददर्श, एकान्ते स्थितम्, आत्मन्येव निमग्नं, ध्यानपरं, दूरतः एव रामः नतमूर्धा तम् प्रणम्य स्थितवान्। तेन सह स्त्रियः अपि, विनयसम्पन्नाः, तम् प्रणम्य, यावत् तमः दिशां प्रवृत्तं तावत् तत्र स्थित्वाः। ततः, राजानः, युवराजाः, मुनयः, ब्राह्मणाश्च, तं निःशब्दगृहं यथा देवा ब्रह्मलोकं यान्ति, तथा समागच्छन्। वसिष्ठस्य तद् आवासं जनसमूहैः, गजैः, अश्वैः, रथैः च समृद्धम्, राजप्रासादवत् शोभमानम् अभवत्। किञ्चित्काले, स मुनिवर्यः वसिष्ठः ध्यानात् विनिर्गतः, सम्यक् आचार्यः प्रणतान् जनान् सत्कृत्य प्रतिजग्राह। ततः सः मुनिः, मुनिसंघेन सह, विश्वामित्रेण च सेव्यमानः, शीघ्रम् रथमारुह्य, इव पद्मयोनेः पद्मारोहणम्, प्रस्थितवान्। सः महतीन्यनुयायिभिः सैन्यैः परिवृतः, दशरथस्य गृहम् अगच्छत्, यथा ब्रह्मा सर्वैः देवैः सहितः पुर्यांन्द्रस्य प्रविशति। सः तत्र दशरथस्य विशालं रमणीयं सभागृहं प्रविवेश, इव राजहंसः पद्मिन्यां हंसगणेन सहितः। तस्मिन्नन्तरे, बलवान् दशरथः राजा, सिंहासनात् त्रिंशद् पदा शीघ्रं कृत्वा, आगतः। तत्र सर्वे राजानः दशरथं च, तथा वसिष्ठादीन् मुनीन्, ऋषीन् ब्राह्मणांश्च प्रविशन्तः दृश्यन्ते। मन्त्रिणः सुमन्त्रादयः, आचार्याः धौम्यादयः, राजपुत्राः रामादयः, मन्त्रिपुत्राः, सन्निकृष्टबान्धवाः च तत्र आसन्। सामन्ताः, कार्यकुशलाः, सुहोत्रादयः नागरिकाः, मालवदेशीयः सेवकाः, नगरवासिनः, परिचारकाः च अपि तत्र आसन्। ते सर्वे स्वस्थानानि स्वासीनानि कृत्वा, वसिष्ठं प्रति एकचित्ताः उपविविशुः। तस्यां शान्तायां सभायां, यत्र कोलाहलं निवृत्तम्, सूताः मौनिनः, कार्यप्रश्नाः कृताः, वातावरणं च सौम्यम्, तत्र। नवदिनारुणरश्मिवत् मृदुलं तेजः छत्रस्य पृष्ठे प्रतिबिम्बमिव विभाति। हारस्य कण्ठभागः कम्पमानः, पद्मगर्भे प्रविशन्, पद्मरागमणिषु, मुक्ताहारच्छन्नेषु, स्फुरति। महापुष्पदलशाखाभ्यः सर्वतो वितन्यते, तत्र मधुरगन्धवायुः सञ्चरति। शीतलवातायनासन्नासु शय्यासु, पुष्पविक्षिप्ततले, कुलस्त्रियः समन्ततः विलोकयन्त्यः उपविष्टाः। ताः काञ्चनविवरस्य सूर्यरश्मीन्, रत्नदीप्तान् पीतपिच्छच्छत्रांश्च निरीक्षन्त्यः, केवलं लाघवेन चलिताः, मौनिन्यः, श्वेतचामरधारिण्यः, उपविशन्ति। मण्डपतले, यत्र मुक्ताफलानि सूर्यरश्मीन् प्रतिबिम्बयन्ति, इव द्वितीयचन्द्रमण्डलम्, तत्र मधुमक्षिकासंघः नवकिरणांशुकमिव नवनीरं न स्वादयन्ति, यथा भ्रमरः मेघमण्डलं भ्रममूढः परिभ्रमति। यः वसिष्ठवचनामृतधारां शृणोति, सः तद् वाक्यं साधुषु विस्मयेन स्तौति, मृदुनि, स्पष्टे, रम्ये वाक्ये, परस्परं स्मितपूर्वकं, गुणसंपन्नत्वात् हृष्टः। ततः सर्वतः—नगरात्, नभसः, अन्यतो वा—राजानां, मुनीनां, सिद्धानां, विद्याधराणां, आर्यसंन्यासिनां, ब्राह्मणानां च, श्रेष्ठानां समूहः, मौनाभिनयेन, गम्भीरवाक्यैः सहितः, सभां प्रविशन्ति। वातः सुवर्णरजःपङ्क्तीनां मदोत्कटमधुकरीणां समूहं, अर्धविकसितपद्मकोमलकुड्मलान् आकर्षयन्, झणझणायमानशृङ्खलानिनादेन, शीतरजनीसुधां पीत्वा, सञ्चालयति। गन्धवहाः मेघाः, चन्दनधूपगन्धसंयुक्ताः, पुष्पसौरभेण सुरभयन्तः, तेषां कुड्मलेषु पङ्क्तिभिः पुष्परजः लीनम्, भ्रमरनिनादः च श्रूयते। तदा, मेघगर्जितनिभेन, स्पष्टेन, विश्वस्तेन च वचसा, दशरथः स मुनिप्रवरे वचः प्रोवाच। "भगवन्, यद् युष्मद्वाक्यं ह्यद्यतनं, यद् प्रज्ञावाक्यसम्भवम्, तेन किं तपसा कृशतया अपि अतिशयेन श्रमः क्षपितः? यानि च वचनानि युष्माभिः उक्तानि, हर्षजनकानि, सामान्यवाक्यसमूहात् पृथक्, तानि अस्मान् अमृतधारया इव तर्पयन्ति। यथा शशाङ्ककिरणाः अमृतमयाः तमो नाशयन्ति, एवं महात्मनः शुद्धवचनानि अन्तःकरणं शीतलयन्ति। यः एषः वाक्यवर्षः, अद्भुतानन्ददायकः, परमार्थनिष्ठः, स एव अमृतवृष्टिरिव महामोहं अपि नाशयति। स धर्मवृक्षः पूज्यः, यस्य वाक्यलता आत्मरत्नप्रकाशिका एकैव दीपिका, परमार्थप्रदायिनी च। सत्पुरुषवाक्यैः सर्वे पापकर्माणि, दुर्भाग्यानि च, यथा शशाङ्करश्मयः तमोघनान्, तद्वत् नश्यन्ति। रागादयः, लोभादयश्च, संसारशृङ्खलाः अस्माकं, भवतः वाक्यैः शरदिव मेघा विरलाः जाताः। अद्य वयं निर्मलात्मानं द्रष्टुम् आरब्धवन्तः, यथा अन्धजन्मनः अञ्जनदत्तनेत्राः प्रथमं सुवर्णं पश्यन्ति। संसारवृत्तिसंस्काररूपा तु धूमिका हृदयाकाशे, भवतः वाक्यशरद्व्यत्यये विरलत्वं प्राप्तवती। हे मुनिवर्य, स्वर्गतरुकुसुमरागानां सुधास्रोतांसि अपि न तावदन्तःसुखदायिनि, यथैव सत्पुरुषवचनानि। हे राघव, ये महानुभावसङ्गिनः दिनानि अत्र यानि गच्छन्ति, तानि एव प्रकाशमानि, अन्यानि तु अन्धदिनान्येव। राम, कमललोचन, तत्त्वदर्शनकुतूहली, पुनः शमव्रती मुनिं जागरय।" इति।