अहं संसारजालस्य निःस्वारस्य क्रूरस्य च जालस्य छेदनं निश्चितवानस्मि—यथा सिंहः स्वयमात्मानं पाशात् मोचयति, तथा अहं कालसर्पमालिकायाः जुगुप्सां विदारयिष्यामि। हे तत्त्वविदां श्रेष्ठ, ज्ञानदीपेन केनापि शीघ्रं मम हृदयवनान्तरे स्थितं तिमिरं, मनसोऽन्धकारं च, नाशय; त्वं हि महात्मा असि। येषां मनः परमं, ते दुःखैः न बाध्यन्ते; यथा तीक्ष्णमांसं शशाङ्ककिरणैः न क्षीयते, तथैव विपत्तयः तान् न नाशयन्ति। जीवितं वातपतितपद्मगुच्छवत् दुर्बलं, सुखानि मेघमध्ये विद्युच्चलनवत् क्षणिकानि, यौवनं, स्नेहः, कामतरङ्गाश्च चञ्चलाः; इति ज्ञात्वा, मम चित्तं शीघ्रं स्थिरीकृतं, पर्वतशृङ्गे मुद्रावत्, शान्त्यर्थम्। संसारं दुःखकूपे निमग्नं, आपद्भिः संकुलं दृष्ट्वा, मम मनः चिन्तामृत्तिकायां निमग्नं जातम्। तत्र मम चेतः संकुलं भ्रमति, विक्षेपः जायते, अङ्गानि वृक्षस्य जरत्पर्णवत् कम्पन्ते। परमसन्तोषसङ्गविहीनं मम बुद्धि विक्षिप्ता, शून्यदेशे भीतवत्, बालेन्द्रवन्निरबलस्य। अन्तःकरणगताः संचलनानि संशयैः विक्षिप्तानि, रिक्तकूपैः विहस्यमानमृगवत्। विवेकभूमिं पतित्वा, क्लेशे स्थित्वा, कुशलमार्गे न, इन्द्रियाणि—चक्षुरादीनि—अन्धकूपपतितदुर्भगवत्। चिन्ता न तिष्ठति, न यथेष्टं प्रवर्तते; सा प्राणनाथाधीना, अप्रियगृहे प्रियतमा इव। क्षीणानि त्यक्तानि वस्तूनि पुनः वहामि, मम धृतिः चञ्चला जाताऽस्ति, मार्गशीर्षान्ते लतानिव। सर्वमूल्यं परित्यक्तम्, चञ्चलता प्रविष्टा; आत्मानं गृहीत्वा मुञ्चित्वा, स्वस्थितिरपि स्थिरा नास्ति। मनः स्वस्मिन्नेव आश्रये विहस्यते, यद् चलं च स्थिरं च, दरिद्रतया भग्नमूलवृक्षवत्। मनः चञ्चलं, विषयेषु रमते, लोकान् भ्रमति, मोहं न त्यजति, स्वविमानस्थदेवतावद्। किं तत् स्थितिपदं यत् न तुच्छं, यत्नरहितं, आधाररहितं, विमूढरहितं, संशयरहितं च? सर्वे महात्मानः, जनकादयः, सर्वविधकर्मसु प्रवृत्ताः सन्तः, कथं परमं पदम् आप्नुवन्? बहुषु विषयेषु सन्नद्धोऽपि, आदरं दर्शयन्, कः संसारपङ्केन न मलिनः स्यात्? केन दृष्टिप्रकारेण ते महात्मानः, जीवन्मुक्ताः, निर्मलाः, अस्मिन्लोके विचरन्ति? भोग्यवस्तूनि केवलं भीतानां प्रियं कुर्वन्ति; येषां स्वभावः चञ्चलः, धनं क्षणिकं, ते कथं शुभतां प्राप्नुयुः? मनः मोहगजेन पदाहतम्, अन्तः कलुषितं, तत्र बुद्धिसरोवरं कथं परमविशुद्धिं गच्छेत्? संसारवर्त्मनि प्रवृत्तः अपि, कथं जनः न बध्यते, यथा कमलपत्रे जलम् न लिप्यते? आत्मवत् सर्वं जगत् कृत्वा, वा तृणवत्, कथं मनोविक्षेपं न स्पृशन्, श्रेष्ठतां प्राप्नोति? केन महात्मनः आचरणेन, सागरं संसारस्य तीर्त्वा, अत्र पापं न कृतम्? किं सत्यम्, किं हितकरं, किं शुभफलदं, कथं च संसारवर्त्मनि दोषरहितं जीवेत्? किंचिद् ब्रूहि, हे जगन्नाथ, येन अहं कर्मणां चञ्चलस्वभावं, सृष्टेः भूतभविष्यदवस्थां च जानियाम्। हृदयाकाशचन्द्रस्य मनसश्च कल्मषशुद्धिः मम स्यात्, हे ब्रह्मन्; तद् निर्विघ्नं कुरु। किमत्र ग्राह्यं, किं त्याज्यं, कथं चञ्चलमनः पर्वतवत् स्थिरं भवेत्? केन शुद्धमन्त्रेण दुःखसंसारतापः, स्वयमेव अनन्तक्लेशदः, शमं नयेत्? कथं आनन्दरुक्षाखापुष्पसमूहशीतले अन्तः प्रविश्य, पूर्णचन्द्रवत् अम्लानरात्रौ स्थित्वा, सुखं लभेय? अन्तःपूर्णतां प्राप्य, पुनः शोकं न कुर्याम्, तत्त्वज्ञः मे एवं उपदिशतु। परमशान्तिपदातिरिक्ते, महात्मनः मनः चञ्चलवृत्तिभिः क्लिश्यते, यथा वनश्वभ्रूणां शरीरं अल्पजीविनः श्वानैः बाध्यते। एतस्मिन् दुर्बले देहे, यः चलद्रुमपर्णशिखरात् पतितबिन्दुवत्, प्राणनाथाधीने, शीतांशुकिरणैः मृदूभूतः। बन्धुसम्बन्धिसमाजे, प्राणी शुष्कक्षेत्रे मण्डूककण्ठच्छविव सुकुमारः, जालचक्रे बद्धः। संस्कारवायुनाऽपि प्रेरितः, आपदि वज्रपातः स्पष्टं पतति; मोहमेखलायां तमः गर्जति, विद्योतते च। चञ्चललोभस्वरूपः, दारुणनृत्यं कुर्वन्, व्याप्तः, विषवनान्तरे दुर्गतौ नृत्यति। क्रूरः, मृत्युर्मार्जारवत्, सर्वप्राणीन् मूषकानिव गृह्णाति, अपि च, श्रुत्यरहितपदेन, उपर्युपरि पतति। किमत्र उपायः, कः मार्गः, का बुद्धिः, वा कः शरणं? केन उपायेन एष जीवनवनः, दुःखाय न जायेत? न किञ्चित् पृथिव्यां, न स्वर्गे देवेषु, यत् सत्त्ववतां न रमणीयं भवति। कथं संसारः, दुःखदग्धः, छिद्रितः, मूढरहितः, स्वभावतः निःस्वादः सन्, कदाचित् मधुरः स्यात्? केन अमृतस्नानेन, मूलविषदूषिता आशालता, मधुरवद्, नवलता इव, पुष्पितानि च, स्यात्?