ततः सः प्रथमं दिव्यं तेजः कल्पितवान्, महाप्रभामयं, दहदग्निमण्डलवत् दीप्तिमान्, दिशः सुवर्णमयीः कृत्वा प्रकाशमानम्। तद् तीक्ष्णशिखासमूहैः पूर्णम्, तारा इव गुच्छितम्, तस्याकाशं शाद्वलवर्णं सीमायाम्, सुवर्णवनैः शोभितम्। तस्य तेजोमण्डलस्य समूहम् सुवर्णशिखासमूढम्, दहदग्निना भूषितम्, विकसद्भिः दीप्तसुवर्णकुण्डलैः अलङ्कृतम्। तस्मिन् दिव्यतेजसि, मनः तद्रूपं धारयित्वा, आत्मरूपं सूर्यं कल्पयामास। तस्मात् तेजः सूर्यः उत्पन्नः, दीप्तशिखामण्डले स्थितः, ज्वलत्सुवर्णकुण्डलधारी। सः ज्वलत्शिखासमूहधारी, अग्निं निष्वस्य प्रसारयन्, तस्य अङ्गानि शिखासु क्रीडन्ति, सर्वं व्योममण्डलं पूरयन्ति। ततः ब्रह्मा, महाबुद्धिः, सहसा प्रज्ञास्फुरणेन, तानि अन्यानि तेजःकणानि सुन्दराणि विमानानि रूपयामास। क्षणमात्रेण तानि कल्पयित्वा, यथाकल्पितानि तानि ददर्श; स बुद्धिमान् तेषां कल्पनानां उदयम् समूहानां शब्दानां यथा पश्यति तथा अवलोकयामास। एवं, महाबाहो, एषः प्रक्रिया आत्मजेन पुनः सृज्यते; प्रतिदिनं, प्रतिलोके, देवाः दानवाश्च तस्य चिन्तया उत्पद्यन्ते। सः कालं, तस्य विभागान्, तारा ग्रहांश्च, नद्यः, समुद्रान्, द्वीपान्, दिशः, पर्वतान्, पृथिवीं च कल्पयामास। ब्रह्मा देवान्, दानवान्, मनुष्यांश्च, नागान्, गन्धर्वान्, यक्षान्, राक्षसान् च कल्पयामास, यथा समुद्रः तरङ्गान् उत्पद्यति। तेषां प्रदेशान्, पर्वतान्, दिव्यविमानानि च, तेषां कर्माणि च विविधानि, पद्मजः सर्वं व्यवस्थितवान्। ते अपि, चिन्तनसिद्धाः, सर्वशक्तिसम्पन्नाः, यत् यत् कल्पितवन्तः तत् तत् तक्षणेन पुरतः अपश्यन्। ततोऽन्याः प्रजासमूहान् कल्पयामासु; ताः प्रजाः पुनः अन्याः कल्पयामासुः, ताः अपि अन्याः विविधाः कल्पयामासुः। वेदान् स्मृत्वा, यज्ञगुणैः सह, ब्रह्मा जगतो सीमाः स्थापयामास, गृहिण्याः इव। दिव्यरूपं धारयित्वा, मनःसृष्टं विशालं शरीरं, सः प्रजासमूहयुक्तां सृष्टिं उत्पादयामास। सः लोकान् समुद्रपर्वतवृक्षैः विभूषितान्, लोकान्तरप्रदेशैः, मेरुशिखरचिह्नितैः, पृथिव्याः अधिष्ठानैः, दिशाः, वनानि, गुच्छसमूहैः शोभितान् कल्पयामास। एषा सृष्टिः सुखदुःखैः, जरायैः, जन्ममृत्युरोगैः, रागद्वेषभयैः विद्धा; तस्य सारः त्रिगुणात्मकः। यत् यत् तैः मनःसृष्टैः, ब्रह्मात् उद्भूतैः, पूर्वे कल्पितम्—तत् सर्वं दृष्टम्, अद्यापि मायया दृश्यते। एवं सर्वासु सृष्टिषु, अजः, कदाचित् वा सर्वत्र, संसारचक्रं कल्पयति, तं स्थिरम् इव पश्यति। एषा मोहः, मिथ्या अपि, जाग्रतावस्थायां सत्यमिव प्राप्तः; सः मनःकल्पनया सततं रच्यते। सर्वे कर्माणि लोके कल्पनानुसारं प्रवर्तन्ते; कल्पनाशक्त्या भाग्यदेवी स्थिरा तिष्ठति। यदा सृष्टिः, प्रजापतेः रोपिता, उत्पन्ना, तदा पद्मजः ब्रह्मा, पद्मासनस्थः, एवं चिन्तयति। केवलं मनःस्पन्दनात् अद्भुतमालिका उत्पद्यते—सृष्टिः, भोगयुक्ता, नानाक्रिया-विलासेन सततं परिवर्तिता। सा इन्द्रैः, उपेन्द्रैः, महाबलिभिः नृपैः, पर्वतसमुद्रैः पूर्णा, अधोलोकस्वर्गदिक्प्रदेशैः गूढा। एतत् सर्वं कल्पनामयं जालं मया विततम्; अधुना चिन्ताविलासस्य प्रवृत्तिं विरमिष्यामि। एवं निश्चित्य, कल्पनाक्लेशात् निवृत्तः, स्वात्मानं अनादिं परमं ब्रह्म स्मरति। तं प्राप्त्वा, मनः तस्मिन् तेजसि विलीनम्, सुखे स्थितः, हृदयः शान्तः, श्रान्तयात्री शय्यायामिव। सर्वत्यागाभिमानरहितः, परमशान्तिं प्राप्तः, आत्मनि आत्मा स्थितः, समुद्रः अकम्पितः इव। कदाचित् ध्यानात्, भगवद्वरेण स्वयं, चैतन्यशक्त्या, तरङ्गनिवृत्त्या समुद्रः शान्तः इव, सृष्टिक्रमं विरमयति। सः लोकं पश्यति, सुखदुःखपूर्णम्, शतशृङ्खलाबद्धकामम्, रागद्वेषभयैः क्लिष्टम्। तदा सर्वभूतानां कृपया मनः ग्रस्तः, अत्र महाकर्माणि, विविधशास्त्राणि च आरभते। तानि आत्मज्ञानसारयुक्तानि, वेदवेदान्तपुराणादीनि, सर्वाणि देहिनां मोक्षाय। पुनः, तं परमं स्थानं प्राप्त्वा, विपत्तिरहितः, स्वभावे स्थितः, शान्तमनाः, मन्दरैराकम्पितः समुद्रः इव। लोकवृत्तं निरीक्ष्य, व्यवस्था स्थापयित्वा, ब्रह्मा पद्मासनस्थः पुनः आत्मनि स्थितः। पूर्वजन्मवासनाबलात् एव तस्य शरीरं तिष्ठति, पुनर्जन्मनिवृत्त्यर्थं, चक्रं प्रवृत्तम् इव। तस्य न त्यागे इच्छाः, न रक्षणे; नात्र स्वः, न अन्यः, न अस्ति, न नास्ति। सर्वकर्माणि समं कृत्वा, सर्वावस्थासु समः, मुक्तः तिष्ठति, पूर्णसमुद्रः इव। कदाचित्, केवलं यदृच्छया, न किंचित् संकल्प्य, लोकानां अनुग्रहाय जागर्ति। एषः शुद्धः ब्रह्मावस्था, विप्र, यां मया वर्णितम्, तां जानीयाः, सा सत्त्वी जन्मावस्था, देवेश।