त्रिषु लोकेषु सततप्रवर्तमानस्य सन्तानस्य यः फलप्रवाहः सुखदुःखविपाकभेदेन जातः, स प्रतिदिनं कालवातैः अनादिनिरन्तरसंसरतरुशाखासु पतितः नश्यति। एवं यदा महान् बुद्धिमान् विवेकाग्निना संतप्तः भवति, तदा भोगेषु स्पृहा न जायते, यथा सत्सरःस्थले मरीचिका न दृश्यते। प्रतिदिनं संसारचक्रस्य प्रवाहः तिक्ततरः भवति, यथा निम्बवृक्षस्य स्वादुः कालपरिपाके अधिकतरो भवति। हे राजन्, जनानां हृदये कठोरता वर्धते, सौम्यता ह्रासं याति, यथा करञ्जवनान्तरे तुण्टकण्ठकिन्यः वर्धन्ते। भूम्नः सीमाः सर्वतोदिशं सहसा विदारिताः, यथा शुष्कमाषशकटानि कठोरशब्देन विदलन्ति। राजानः अपि राज्यसमृद्धिसम्पन्नाः, भोगसमूहैः युक्ताः, चिन्तया पूर्णाः; एकाकिनः चिन्ताकुरणानां शून्यः स्वभावः श्रेयः। मम उद्यानं न हर्षं जनयति, न वित्तं सुखं ददाति, न लाभेषु स्पृहा मोदं ददाति; मनसि विश्रान्तः अस्मि। संसारः अनित्यः, सुखरहितः, तृष्णा दुःसहाऽस्ति; चञ्चलेन मनसा कथं विश्रान्तिं प्राप्नुयाम्? न मृत्युम् अभिनन्दामि, न जीवनम्; यथास्थितः एव तिष्ठामि, तृष्णारोगरहितः। किं मम राज्येन, भोगैः, वित्तेन, वा स्पृहाभिः? सर्वं एषम् अहंकारवशात् आसीत्, स च मम पतितः। पुनःपुनर्जन्मपरम्परायाम् इन्द्रियपाशाः दृढाः; ये तु तेषां बन्धनात् मोक्षं यतन्ते, ते एव साधवः। मम मनः लोके गर्वयुक्तचञ्चलजनैः दलितम्, यथा कोमलः पद्मः गजपदेन पीड्यते। हे महर्षे, यदि अद्य बुद्धिसंपन्नेन मनसः चिकित्सा न क्रियते, कदा पुनः मनःशान्त्युपायः स्यान्नाम? विषं विषं न सञ्ज्ञायते, विषयवैरः एव विषम्; विषयाः जन्मनि जन्मनि नाशयन्ति, विषं तु केवलं एकदेहम् एव। न सुखैः, न दुःखैः, न मित्रैः, न बन्धुभिः, न जीवितेन, न मृत्युनाऽपि, विवेकिनः मनः न बध्यते। हे भूतभव्यवित् श्रेष्ठ ब्रह्मन्, शीघ्रं मां उपदिश, यथा दुःखभयपरिश्रमरहितः सञ्ज्ञी स्यां। अज्ञानवनं संस्कारजालैः संकुलं, दुःखकण्टकैः आकुलम्, पतनविपत्तिसमूहम्, भीषणरूपम्। हे मुनिवर, संसारविषविपत्तिपीडां तीव्रतरां सहितुम् अहम् अर्हामि, यथा तीक्ष्णशकटेन छिद्यते। जनानां 'एष नास्ति, एष अस्ति' इति मोहः, मनः चञ्चलं कम्पयति, यथा वातः रजःसमूहम्। जीवसमूहः तृष्णासूत्रैः गृथितः, चैतन्यप्रतिबिम्बरूपेण मनसः नायकः सततम् अस्ति। संसारजालस्य निर्दयपाशं, कालसर्पमालारूपवैराग्यं, सिंहः इव पाशाद् भग्न्वा नाशयिष्यामि। हे तत्त्ववित् श्रेष्ठ, ज्ञानदीपेन मम हृदयवनान्तरे मनसोऽन्धकारं शीघ्रं निवारय। महताम् आत्मनां दुःखैः न बाध्यन्ते, यथा तीक्ष्णमांसं चन्द्रकिरणैः न क्षीयते, तथा आपदः तान् न विनाशयन्ति। जीवनं वाताहतपद्मगुच्छवत् दुर्बलम्, सुखानि मेघमध्यविलसत्स्फुलिङ्गवत् क्षणस्थायिनि, यौवनम्, स्नेहः, कामतरङ्गाश्च चपलाः; इति ज्ञात्वा, अहम् मनः पर्वतशिलायाम् इव दृढम् स्थापयित्वा, शाश्वतशान्तिं प्राप्य। संसारं दुःखकूपे निमग्नं, विपत्तिसमूहैः आकुलं दृष्ट्वा, मम मनः चिन्तामृदितम्। मम मनः मोहवशाद् विचरति, क्षोभः जायते, अङ्गानि वयोवृद्धवृक्षपत्रवत् कम्पन्ते। समाधानवियोगात् मम बुद्धिः विक्षिप्ता, शून्यस्थले भयभीता बालराजवत् दुर्बला। अन्तःकरणचेष्टाः संशयैः निपात्यन्ते, यथा मृगाः शून्यकूपैः परिहास्यमानाः। विवेकभूमितः पतित्वा, क्लेशे प्रतिष्ठितः, शुभमार्गे न स्थितः, इन्द्रियाणि दीनाः अन्धकूपं पतितवन्तः इव। चिन्ता न तिष्ठति, न यथेष्टं गच्छति, प्राणनाथवशा, यथा प्रियाङ्गना अप्रियगृहे। उपभुक्तानि त्यक्तानि, पुनः वहमानः, दृढनिश्चयः अपि मार्गशीर्षान्ते लतानिव चपलः जातः। सर्वमूल्यं परित्यक्तम्, चपलता प्रविष्टा, आत्मानं गृहित्वा मुञ्चित्वा, अपि च स्वभावोऽपि निश्चलः नास्ति। मनः स्वस्मिन्नेव आश्रये परिहास्यते, यः चलः अचलश्च, यथा वृक्षमूलं दरिद्रतया भग्नम्। मनः चञ्चलम्, विषयास्वादे रममाणम्, लोकान् विचरति, मोहं न त्यजति, यथा देवः स्वयन्त्रे। किं तदवस्थानं, यद् न तुच्छं, नायासं, निराधारं, विमोहं, संशयरहितं च? सर्वे महात्मानः, जनकादयः, सर्वकर्मणि प्रवृत्ताः सन्तः, कथं परमं पदं प्राप्तवन्तः? बहुषु विषयेषु संलग्नः, आदरयुक्तः, कथं संसारकर्दमे न लिप्यते? कस्य दृष्ट्याश्रयणेन, महात्मानः विमुक्ताः, निर्मलाः, अत्र संसारम् विचरन्ति? भोगवस्तूनि केवलं भयहेतोः आकर्षन्ति; येषां स्वभावः चपलः, सम्पदः अनित्याः, तेषां शुभता कथं स्यात्? यदा मनः मोहगजेन पदाहतम्, अन्तरङ्गदोषैः मलिनीकृतम्, तदा बुद्धिसरः कथं परमविशुद्धिं यास्यति? इति।