स्निग्धमुक्ताश्रेणिविलसितैः हिमशकलरेखावद्भासमानैः सर्वाङ्गेषु विशुद्धपुष्पगुच्छैः शोभितः स कदम्बवृक्षः दृष्टः। तस्याङ्गानि सुरभिपुष्परजसा चन्दनकर्दमेन च सम्यगुल्लिप्तानि, अविच्छिन्नरम्यत्वेन विस्तीर्णविसद्रक्ताम्बरैः भूषितानि आसन्। स वृक्षः विवाहोत्सवाय समलङ्कृत इव, पुष्पभारललितः, लतान्युपचरिकया सेव्यमानः, नगरवासिन्या सज्जायमानः बभौ। तत्र तस्य सुविन्यस्तकेशपाशाः लतावल्लयैः सदृशाः, पुष्पगुच्छपताकाभिः भूषितः, उत्सवमिव नगरे समुत्सुकः। मृगैः नखैः विकीर्णपुष्परजोभिः, समीपवर्तिभिः वनान्तरेषु नीतैः, वृक्षेषु मल्लीव विकसन् स्थितः। मयूरैः रेखाशः पुष्परजः विक्षिप्यमाणाः, शैलस्थयुवसलवृक्षवत्, सायाह्नमेघच्छायया युक्तः स वृक्षः विराजते स्म। तस्य कोमलरक्तप्ररोहाः हस्तरूपेण, शीतछायायां शयानः, मदमत्तभावेन कम्पमानः, हिमकणरुचिरो विलसति। तत्र सघनपुष्पसमूहैः वनसमीरसमुत्क्षिप्तैः, मन्दनिमीलितलोचनैः, स्तनयुगलनिभैः पुष्पगुच्छैः शोभितः। तस्य पुष्पगुच्छकुङ्कुमरजसा रक्तीकृताम्बरः, लतान्तरालशाखासु निलीनवातायनैः सहितः। नूतनपुष्पलतानां मृदुलवेलायां मन्दमन्दोलने शयानं, शीर्षात् पादान्तं लताभिः भूषितं तद्वासगृहं। तत्र वनदेवतागणाः, कोकिलगीतसहिताः, मृदुस्मितभृङ्गलोचनाः, सन्दिग्धकुसुमसमूहानि निरीक्षन्ते स्म। प्रेमश्रमशमनी मन्दशीतलवृष्टिः, पुष्परजोघनवायुः, सन्निकर्षेण मिश्रितः, तत्र वर्तते। पुष्पान्तरगर्भगृहेषु काचित् अभ्यन्तरलीला प्रवर्तते, सर्वतः मदोन्मत्तद्विभृङ्गनादैः परिवेष्टिता। तत्र, दूरस्थवननगरसीमानिनादश्रवणोत्सुकाः, किञ्चित्कालं कर्णौ समुत्क्षिप्य, तदानीं तृणमृदुलच्छेदनं स्थगयन्ति। किञ्चित्कालं मनोहरशीर्षं पत्रसीम्नि निवेश्य, समुद्रपर्यन्ते रश्मिलतावल्लरीं शशिकान्तिं पश्यन्ति। तत्र काननकन्यकाः, सौम्यरूपसमुच्चयाः, तृणप्ररोहमध्यशायिनः मृगाः च, पत्रपल्लवेषु विश्राम्यन्ति। शाखावृत्ते पक्षिणः, विश्वासपूर्णाः, शिशुभिः सह सुप्ताः, पतितं पक्कं फलमपि समीपे दृश्यते। तत्र कुसुमसमूहमध्येषु मूकभृङ्गाः सन्दिग्धगतयः सञ्चरन्ति, नीलप्ररोहश्रेणिभिः कण्ठप्रदेशः श्यामीकृतः, पद्मलोचनसूत्रैः इव संयोजितः। सर्वं काननं सुरभिगन्धयुक्तम्, उपरि मेघाः पुष्पसमूहवत्, अधस्तात् रजः छिन्नम्, फलार्थिनां नम्रतया भूमिः विकीर्णा। किं बहुना? न तत्र वृक्षे एकमपि पत्रं यन्न भुक्तं वा न उपभुक्तमिति। प्रत्येकपत्रे मृगाः शयानाः, घनछायायां विश्रान्ताः; प्रत्येकगुहे पक्षिणः निलीनाः, तस्मिन् वृक्षपतौ। अहं तं वृक्षं दृष्ट्वा, एतादृशैः गुणैः सम्पन्नम्, मे हर्षः महोत्सवसमो जातः। ततः अन्यैः ज्ञानप्रभासम्पन्नैः आख्यानैः पुनः तस्य पुत्रं परमबोधाय नीतवान्। तत्र वयं परस्परं अद्भुतकथाभिः संवादं कुर्वाणाः, सा रात्रिः प्रिययोरिव क्षणवत् व्यतीयाय। प्रभाते, यदा रजन्याः हिमरुचिः क्षयमुपयाता, व्योम्नि विहगप्रबोधेन तारा मन्दमन्दं लीयमानाः, तदा अहं दशुरानगरं स्वपुत्रैः सह त्यक्त्वा, व्योममार्गेण हरगिरिनदीं गतवान्। तत्र काम्यस्नानं कृत्वा, व्योमावकाशं प्रविश्य, मुनिसमाजे समाविश्य, सुखेन स्थितवान्। हे रघुकुलानन्दन, एषा दशुरा नाम कथा त्वयि निवेदिता; सा यद्यपि जगदाभासवत् दृश्यते, तथापि असत्येव, सतत्त्वाभासेनापि असत्या। एषैव दशुरा कथा, हे राघव, मया कथिता, जगतो भीषणमायारूपप्रदर्शनाय। अतः, असत्यं च सत्सु रमणीयं च परित्यज्य, दशुरोपदेशज्ञानदृढेन सदा उदारचित्तः आत्मन्येव स्थितः भव। कदम्बदशुराख्यानरथेन त्वं शीघ्रं तां पुरीं प्राप्स्यसि, येन भविष्यो जगदाधिपः। इदानीं, 'इदं नास्ति' इति निर्णीय, सर्वत्रासङ्गं परित्यज; यद् नास्ति, तत्र कस्यासङ्गः, विचक्षणानां तु न किञ्चित्। यदि दृश्यते सत्यमेवास्ति, किं तव नष्टम्? आत्मन्येव तिष्ठतु; किमर्थं स्वात्मनि बन्धनं कुरुषे? यदि नास्तीति निश्चितं, स्थिरचपलयोः चिन्तासङ्गः कथं तिष्ठेत्? एष लोकः नास्ति, हे राम, न च नास्तीति, हे बुध; स एव आत्मनः स्फुरणमात्रं, एवं प्रकाशते। नात्र कर्त्रा किञ्चित् क्रियते, न च अकर्त्रा क्रियाक्रमः; स एव स्वयमेव प्रकाशते, कर्तृत्वकर्माभ्यामतीतः। सन्दोहजालं कर्त्रा वा अकर्त्रा वा अस्तु; तद् विशुद्धचित्तेन न संबन्धः कर्तव्यः। स्वरूपं सर्वेन्द्रियवर्जितम्, अत्र क्रियायां जडवत्; अहं तु अकर्तारं मन्ये, जगदपि संयोगमात्रसमुत्थितम्। यद् यद् संयोगेन जायते, तत्र तत्र, तत्र बालः चिन्तया बध्नाति, न तु पण्डितः। अयं लोकः न कदापि शान्तः, हे राम, न च कदापि विनश्यति; पुनः पुनः स्फुरति कल्प्यते च। एवं कदम्बदशुराख्यानमिदं सुन्दररूपेण, शान्तमनोभिः श्राव्यं, आत्मज्ञानोपदेशरूपेण त्वया श्रुतम्।