न तव हृदि व्यर्थविकल्पः स्यात्—इदं सर्वं गुरोः महत्त्वेनैव प्रकाशते इति। यदा त्वं अस्ति, तवैव विभूतयः सर्वत्र प्रसारिताः; सर्वं यदिदं दृश्यते, तवात्मस्वरूपेणैव दीप्तिमान् अस्ति। एवं तयोः संवादं रात्रौ श्रुत्वा अहं, रघुवंशचन्द्रः, हे रघुनन्दन, कदम्बस्य शिखरे पतितः, पत्रपुष्पलतासमूहमध्ये, शान्तः, वृष्टिरहितः, शिखरस्थमेघवत् स्थितः। तत्र अहं दाशुरं दृष्टवान्—स्वसंयमवीरं, परम तपसा युक्तं, दीप्ततेजसा ज्वलन्तमिव अग्निं। तस्य शरीरात् प्रभा निर्गच्छन्ती, ताम्राङ्गुलीः सुवर्णमयीः कृत्वा, तं देशं सूर्य इव तपयामास। मम आगमनं दृष्ट्वा दाशुरः आदरपूर्वकं जलार्पणं कृतवान्, पत्रासनं विस्तार्य, महाभक्त्या मां पूजितवान्। ततः तेन सह संवादं कृत्वा, दाशुरः सूर्यवत् दीप्तिमान्, तस्य वंशसम्बद्धानि कथाः उक्तवान्, याः संसारसागरं तरयितुं समर्थाः। तत्र अहं तं वृक्षं अपश्यं, यस्य गुह्येषु कुसुमाः घनान्येव, शाखाः वातेन कम्पमानाः, विदारितैः मुखैः स्मितं प्रकाशयन्ति। दाशुरस्य इच्छया, तत्र पतिताः सर्वे पशवः पक्षिणः च उपस्थिताः, तद्वनं लतामण्डपेन शोभितम्। शशिकान्ति-चामरैः परिवृतः, लतान्ते भ्रमन्, शुभ्रमेघसमूहैः आच्छादितः, शरदाकाशवत्। मुक्तावलीभिः हिमरेखावत् शोभितः, सर्वाङ्गे शुद्धपुष्पसमूहैः पूर्णः। पुष्परजः चन्दनलेपनं सम्यक् कृतम्, सौन्दर्ये अविच्छिन्नः, विस्तीर्ण-शुद्ध-रक्तवस्त्रैः अलङ्कृतः। विवाहाय यथा सज्जः, पुष्पभारमनोहरः, लतायाः कन्यया नगरवासिना सज्जीकरणं कृतम्। लतासूत्रवत् सुगुणितजटाभिः अलङ्कृतः, कुसुमसमूहध्वजैः शोभितः, उत्सवमण्डपवत् नगरे। मृगैः नखक्षतं पुष्परजः विक्षिप्तम्, समीपस्थवनानि दूरं नीतानि, वृक्षेषु मल्लः इव स्थितः। मयूरैः पङ्किलकुसुमरेखाः विक्षिप्ताः, शैलस्थतरुणशालवत्, सायंमेघच्छायायुक्तः। नवपल्लवकररक्तः, शीतछायायाम् शयानः, मदान्धः, हिमबिन्दुभिः रोमाञ्चितः। वनपवनोत्कम्पितपुष्पसमूहः, निद्रालसार्द्रनेत्रः, स्तनवत् कुसुमसमूहधारः। कुसुमसमूहस्य केसरधूलिना रक्तवस्त्रः, लताप्राङ्गणेषु वातायनानि विश्रान्तानि। नवकुसुमलतानां लोलायाम् आलस्येन शयानः, सर्वं गृहम् शिरः पादान्तम् लताभिः अलङ्कृतम्। वनदेवीसमूहः, कोकिलगीतसमन्वितः, मधुमक्षिकाननयः स्मितनेत्रः, सन्दिग्धकुसुमपुञ्जं पश्यन्ति। प्रेमश्रमः शीतलहिमेन शमितः, पुष्परजोवायुः घनः, सम्यक् मिश्रितः। पुष्पान्तरगृहेषु, किञ्चित् अन्तरङ्गलीला, सर्वतः मधुमत्तद्वयमधुनिनादेन परिवृतः। वननगरसीमानिनादं दूरस्थं श्रोतुम् उत्सुकाः, क्षणं कर्णं उत्तोल्य, तृणपल्लवचर्वणं विरम्य। पत्रसीमायाम् शिरः स्थित्वा, क्षणं चन्द्रकान्तिलहरीं समुद्रकाञ्चनवत् पश्यन्ति। वनप्रान्तकन्याः, सौन्दर्यमूर्तिवत् स्थिताः, मृगाः तृणपल्लवमध्ये शयानः, पत्रकोषे विश्रान्ताः। शाखावृत्ते पक्षिणः, विश्वासेन शयानः, बालकैः सह, पक्वफलानि निकटे पतितानि। तत्र कुसुमपुञ्जेषु, मूकमधुमक्षिकाः सन्दिग्धं भ्रमन्ति, कर्णिकायाः नीलपल्लवपुञ्जैः तन्तुवत् आवृतः। सर्वं वनं सुरभितम्, मेघाः पुष्पसमूहवत्, भूमिः रजःचूर्णितम्, फलं प्रार्थयद्भिः नमितम्। किम् अधिकं वक्तव्यम्? तस्य वृक्षस्य पत्रं न अस्ति यद् न भुक्तं वा उपभुक्तं। प्रत्येकपत्रे मृगाः शयानः, घनछायायाम् विश्रान्ताः; प्रत्येकगुह्ये पक्षिणः निलीनः, तस्य वृक्षराजस्य। तं वृक्षं तादृग्गुणसम्पन्नम् दृष्ट्वा, मम आनन्दः महोत्सववत् अभवत्। ततः अन्यैः ज्ञानदीप्तकथाभिः, तस्य पुत्रं पुनः परमबोधाय नीतवान्। तत्र, परस्परं अद्भुतकथाः विनिमय्य, सा रात्रिः प्रिययोः क्षणवत् व्यतीता। प्रभाते, रात्रेः हिमश्लेषः क्षीणः, तारा विलीनाः, पक्षिणां आकाशे प्रथमकिलोलः आरभ्यते। ततः अहं दाशुरनगरात् पुत्रैः सह, आकाशमार्गं अनुसृत्य, हरगिरिनदीं प्राप्तवान्। तत्र, इच्छितस्नानं कृत्वा, आकाशं प्रविश्य, ऋषिसभायाम् एकाग्रः स्थितः। हे रघुवंशसुख, एषा ‘दाशुरकथा’ तव कथिता; सा संसारप्रतिबिम्बवत् दृश्यते, परन्तु तत्त्वतः असारत्वेन मिथ्या। एषा एव ‘दाशुरकथा’ मया तव कथिता, राघव, संसारस्य भयङ्करमायारूपस्य द्योतनाय। अतः, असत् तथा सत्सु रम्येऽपि, त्यक्त्वा, दाशुरसिद्धान्तविज्ञानात्, सदा उदारचित्तः आत्मनिष्ठः भव।