व्याप्ताकाशे सः स्वयमेव त्रिभिः शरीरैः उत्पन्नः, तत्रैव स्थितः, शब्दवायुपक्षवत्। तस्मिन् अनन्ते व्योमनि सः पुरीं निर्ममाथ, या चतुर्दश महावर्त्मभिः शोभिता, त्रैविध्यविभागैः भूषिता च। सा पुरी वनमालाभिः उपवनैः च समृद्धा, क्रीडाशैलैः रम्या, मुक्तासूत्रैः आविद्धा, सप्तह्रदालङ्कृता च। तस्यां शीतोष्णदीपद्वयप्रभया दीप्तिमती, ऊर्ध्वाधःगमनमार्गैः सन्चलिता, वणिजां समूहैः च सञ्चर्यमाणा। तत्र तस्मिन् अतिविस्तीर्णे पुरे, सः नृपतिरेकः, मनोहरान्, सुरक्षितान् जनसमूहान् सृजति स्म। केचन उपरि, केचन अधः, केचन मध्ये स्थापिता; केचिद् दीर्घकालेन नश्यन्ति, अन्ये शीघ्रमेव विनश्यन्ति। तानि आवरणानि तिमिरच्छन्नानि, नवद्वारशोभितानि, सदा तीक्ष्णवातैः विमार्जितानि, नानावातायनयुक्तानि च। पञ्चदीपैः प्रकाश्यमानानि, श्वेतदण्डत्रयाधिष्ठितानि, मृदुलस्निग्धपृष्ठानि, जनमार्गसमाकुलानि। तत्र मायया स नृपतिरेकः, महायक्षगणान् सृजति स्म, येषां रूपं सदा भीषणम्, रक्षणार्थं तत्र संस्थापितम्। यदा तानि आवरणतरङ्गाणि सञ्चलन्ति, सः स्वामी पक्षिवत् नीडेषु नानाविधक्रीडया रमते। सः त्रिभिः शरीरैः तेषु यक्षैः सह वसति, क्रीडया तुष्टः, ततः शीघ्रमेव पुनः निर्गच्छति। कदाचित्, हे तात, तस्य चित्तं चञ्चलं स्यात्, तदा सः इच्छति—"अकृतां काञ्चित् पुरिं गच्छेयम्"—इति, तस्य संकल्पः दृढ एव। यथा ग्राहीवेगः प्रेरयति, तथा सः उत्थाय धावति, तां पुरीं गन्धर्वनिर्मितामिव प्राप्नोति। कदाचित्, मन्दे चित्ते, सः इच्छति—"विनाशं गच्छेयम्"—इति, तेन तत्क्षणात् नश्यति। पुनः सः शीघ्रमेव उदेति, जलेन महातरङ्ग इव, उत्साहेन कर्म करोति, पुनः मन्दतां प्राप्नोति। स्वकर्मणा कदाचित् सः शोकाकुलः भवति—"किं करिष्यामि? अज्ञः अस्मि, दुःखी अस्मि"—इति विलपन् शोकं गच्छति। कदाचित् हर्षः जायते, स एव वर्धते, यथा वृष्टिसंभारैः नदी प्रमोदात् पूर्यते। सः पिबति, क्रीडति, सञ्चरति, प्रसारयति, कम्पते, दीप्तिमान् च अद्यापि न दीप्तिमान्, सः महातेजाः नृपतिरिव, वायुनाऽपि कम्पितः जलाधिपतिरिव। एवं जातः, जम्बूद्वीपे महारात्रौ, पुत्रः कदम्बशाखाग्रे उपविष्टं, निर्मलहृदयं पितरं पप्रच्छ। "कः अयम् आत्मजः, स्वयम्भूः इति प्रसिद्धः, हे पितः, राजसु उत्तमवपुः? किम् एतत् मम उक्तम्? तत्त्वेन कथय। कुत्र सृष्टिः भविष्यति? अधुना कुतः गमनम्? तव वचनानि द्विधा विरुद्धानि, मोहाय उक्तानि इव।" तदा पितरः अवदत्—"शृणु पुत्र, यथातथ्यं वक्ष्यामि, संसारचक्रस्य सारं बोधयिष्यामि। अस्य संसाररचनाया, असत्यात् उद्भूतस्य, असारस्य विस्तारः, मया एवं वर्णितः। परमात्मा व्योम्नः उदेति; संकल्पः एव स्वयम्भूः इति कथ्यते। सः स्वयमेव जायते, स्वयमेव लीयते। अयं विश्वः तस्य एव रूपतया दृश्यते; तस्य जन्मनि अयं जायते, तस्य लये इदं नश्यति। ब्रह्मा, विष्णु, इन्द्र, रुद्रादयः तस्य एव अङ्गानि, यथा वृक्षस्य शाखाः, पर्वतस्य शिखराणि। शून्ये व्योमनि, अयं त्रैलोक्यपुरी तेनैव निर्मिता, सृष्टिक्रममात्रेण सः कर्तृत्वं प्राप्नोति। अत्रैव लोकाः, चतुर्दश भुवनानि, वनानि, उपवनानि, उद्यानपरम्परा च विस्तारिता। अत्रैव क्रीडाशिखराणि, सह्य, मन्दर, मेरु च; अत्रैव शीतोष्णरश्मी, चन्द्रसूर्यौ, दीपद्वयं, वाय्वग्निद्वयं च। अत्रैव नद्यः, मुक्ताफलशिखराणि, सूर्यरश्मिसम्प्रेरिततरङ्गावलिव्याप्तानि, मुक्तामालाविचयाः च सञ्चरन्ति। अत्रैव शर्कराक्षीराद्याप्लुतानि ह्रदानि, रत्नमण्याद्युपेतानि, पद्माङ्कुरयुक्तानि, ज्वालामुखसहितानि, सप्तसागरसुसम्बद्धानि च। अधस्तात् पृथिव्यां, उपरि व्योमनि, धर्माधर्मौ, धनवैभवम्, क्रयविक्रयाः च मानवदेवयक्षेषु दृश्यन्ते। अस्मिन्नेव लोके, अस्यां पुरी, कल्पनाधिपः स्वक्रीडायै अद्भुतानि देहावरणानि सृजति। केचन देवनामधेयानि उपरि स्थितानि, अन्ये मनुष्यसर्पादीनि अधः स्थाप्यन्ते। वायुमन्त्रेण प्रेरितानि, मांसमृद्वाङ्मयानि देहानि सञ्चरन्ति; केचन श्वेतास्थिदण्डयुक्तानि, चर्मणा लिप्तानि, स्निग्धानि वा अशुद्धानि च। केचित् दीर्घकालेन नश्यन्ति, अन्ये शीघ्रमेव विनश्यन्ति; तेषां आवरणानि दीप्तिमन्ति, कृष्णानि, पाण्डुराणि च। नवद्वारयुक्तानि, कर्णाक्षिनासिकाद्यादिभिः, प्राणवायुसञ्चारेण शीतोष्णयुक्तानि। वातायनगणैः कर्णनासिकास्यताल्वादिभिः, हस्ताद्यङ्गैः मार्गैः, पञ्चेन्द्रियदीपैः च संयुतानि। तेषु, मायाकल्पनाशक्त्या, हे बुद्धिमन्, अहङ्काररूपा भीषणमहाभूताः अपि परमज्योतिषः भीषयन्ति। तेषु देहावरणेषु, तैः महाभूतैः सह, सः असत्योत्पन्नया मायया अतीव क्रीडति। एवं, पुत्र, संसारचक्रस्य रहस्यं यथावत् पितृवचनैः प्रकाशितम्।