स्नेहोत्सवे तदा मम मित्राणि सर्वाणि दृष्टानि, केचित् पुत्रैः सह, केचित् पुत्रहीनाः। अहं तु पुत्रहीना सन्ती, गम्भीरशोकमगता अभवम्। त्वं च सर्वकामद्रुमः सर्वार्थिनां, अत्र स्थितः, तव सन्निधौ अहं कatham पुत्रहीना, दीनवत् शोकिता स्याम्, हे प्रभो? तस्मात्, हे भगवन्, पुत्रं मे देहि; यदि न दास्यसि, तदा अत्रैव देहेन अग्नौ होमं करिष्यामि, पुत्रहीनशोकस्य शान्त्यर्थम्। तस्याः वाक्यं श्रुत्वा, स महर्षिः, ताम् तन्वीं स्मितमुखीं दयया आलोक्य, हस्ते स्थितं पुष्पं तस्यै दत्त्वा उवाच— गच्छ, तन्वी; एकमासे पुत्रं जनयिष्यसि, पूज्यं, सुनेत्रं, यथा लता पुष्पं प्रसूते। किन्तु, स पुत्रः मृत्युपङ्केन युक्तः भविष्यति; यतः त्वया कठिनेन याचितः, तस्मात् स दुर्लभः, अज्ञः च भविष्यति। एवं उक्त्वा, स महर्षिः तां प्रसन्नमुखीं, सेवायै इच्छन्तीं, विससर्ज। सा स्वगृहं प्रत्यगच्छत्; स तु आत्मन्येव स्थितः। कालः च शनैः ऋतुयुगैः गच्छन्। दीर्घकालानन्तरं, ताम् पद्मनेत्रां स्त्रीं, द्वादशवर्षपर्यन्तं पुत्रं महर्षये समर्पयन्तीं दृष्टवान्। साऽपि महर्षेः समीपे प्रणम्य उपविश्य, चन्द्रवत् प्रसन्नमुखी, मधुरवाक्यैः आम्रवृक्षं प्रति मधुकरीव उवाच— भगवन्, एषः कुलीनः बालः पुत्रः अस्माकं, सर्वकौशलसम्पन्नः इति कथ्यते। प्रभो, केवलं ज्ञानं न दत्तम्, तद् शुभं ज्ञानं येन संसारचक्रे पुनः न क्लिश्यते। स्वामिन्, कृपया तस्य ज्ञानं अधुनैव उपदिश; कः हि कुलोत्पन्नं पुत्रं अज्ञानं तिष्ठन्तं अनुमन्येत? एवं वदन्त्यै, महर्षिः उवाच— "सौम्ये, पुत्रं मम शिष्यं अत्रैव स्थापय," इति तां विससर्ज। सा गत्वा, स महर्षिः तत्रैव स्थितः, शिष्यः पितरं प्रति यथा अरुणः सूर्यं प्रति। ततः, स महर्षिः दीर्घकालं नानावर्णैः शब्दैः पुत्रं ज्ञानं उपदिशन्, दुर्लभं ज्ञानं ददौ। शतशः आख्यानैः, दृष्टान् कल्पितान् च दृष्टान्तैः, इतिहासैः वेदवेदान्तनिष्कर्षैः च, सदा शान्तया विस्तृतया वाक्यरचनया, स महर्षिः ज्ञानं स्थापयामास, यत् बुधानां मनसि दृढं भवति। स्वानुभवबलात्, अर्थपूर्णैः गूढार्थयुक्तैः वाक्यैः, महर्षिः पुत्रं पुरतः स्थितं, मेघः व्योममध्ये मयूरं यथा, प्रबोधयामास। एकदा, तस्मिन् पथि गच्छन्, अहं— अदृश्यः, आकाशमार्गे विचरन्— कैलासोद्गता नदीं स्नानाय आगच्छम्। सप्तर्षिमण्डलस्य गुहात् आकाशे निष्क्रान्तः, रात्रौ दाशूरवृक्षस्य शिखरे विस्तीर्णे आगच्छम्, हे विवेकिन्। शृण्वन्, वनस्य वृक्षगुहात् मधुकर्णवत्, पद्मकोषे स्थितमधुकरस्य शब्दवत्, किञ्चित् स्वरं शृणोमि। शृणु, हे महाबुद्धे पुत्र, अद्भुतं वृत्तान्तं तव कथयिष्यामि, यः अस्य विषयस्य आश्चर्यकथा अस्ति। त्रैलोक्यविख्यातः, महाप्रभावसम्पन्नः, विश्वविजयी राजा अस्ति, नाम्ना स्वोथ्थः। सर्वेषु लोकाध्यक्षेषु तस्य आज्ञा मस्तिषु रत्नमणिमिव धार्यते। स साहसिकेषु क्रीडासु रमते, त्रैलोक्ये कश्चन तं न विजित्य अस्ति। सहस्राणि तस्य कृत्यानि, हर्षदुःखदायिनि, गणनातीतानि, यथा सागरतरङ्गाः। तस्य बलं सर्वबलातिरिक्तम्, अस्त्रशस्त्राग्निभिः न कदापि अभिभूतम्, यथा आकाशं हस्तेन न गृहीतुम् शक्यते। इन्द्रः, उपेन्द्रः, हरः अपि तस्य सृष्टिक्रीडायाः विस्तारं न अनुकरणं कुर्वन्ति, किंचित् अपि। त्रीणि तस्य शरीराणि, दीर्घबाहूनि, दिशो धारयन्ति, लोकान् आकर्षयन्ति, उत्तम, अधम, मध्यम इति विभक्तानि। आकाशे एव स जातः, त्रिशरीरी; तत्रैव स्थितः, यथा शब्दः, वायुः, पक्षः। तस्मिन् अनन्ते आकाशे, स नगरीं निर्मितवान्, चतुर्दश महामार्गैः, त्रिविभागैः शोभिताम्। वनमालागृहैः, क्रीडाशिखरैः, मुक्तासूत्रैः, सप्तसरोवरैः शोभिताम्। शीतोष्णदीपद्वयेन दीप्ताम्, उर्ध्वाधोमार्गैः, व्यापारीसमूहैः युक्ताम्। तस्मिन् महति नगरे, राजा जनसमूहान् निर्मितवान्, रम्याः सुरक्षिताः च। केचित् उपरि, केचित् अधः, केचित् मध्ये स्थापिताः; केचित् शनैः नश्यन्ति, केचित् शीघ्रं लयं यान्ति। तिमिरावरणैः आच्छादितम्, नवद्वारैः भूषितम्, तीव्रवातैः सदा मार्जितम्, बहुवातायनैः युक्तम्। पञ्चदीपैः प्रकाशितम्, श्वेतदण्डत्रयाधारितम्, सुकुमारम्, सुस्निग्धम्, व्यस्तमार्गैः पूर्णम्। मायया, स राजा महायक्षान् रक्षायै निर्मितवान्, ये सदा भीषणरूपाः। तत्र, आवरणतरङ्गेषु गच्छन्तेषु, स नृपः नीडेषु विविधं क्रीडनं करोति, पक्षीव।