क्षणमात्रं समृद्धिः जायते, क्षणमात्रं दरिद्रता; क्षणमात्रं स्वास्थ्यं, क्षणमात्रं व्याधिः इति अस्य जगतः स्थितिः। प्रत्येकक्षणेऽस्मिन्महामायया विपर्यासः क्रियते; को वा, अपि विदुषामपि, न मोहितो भवति अस्य जगद्भ्रमणेन? यथा क्षणमात्रं आकाशस्य विस्तारः तमसः मलिना रज्ज्या लिप्यते, तथा क्षणमात्रं सुवर्णदीप्तेः स्रवणेन शोभते। क्षणमात्रं नीलोत्पलमालाभिः मेघैः च भूषितः शून्यः दृश्यते, क्षणमात्रं कोलाहलेन निनादयति, क्षणमात्रं मूकः शान्तः च स्थितः। क्षणमात्रं तारकाभिः स्फुरति, क्षणमात्रं सूर्येण अलङ्कृतः, क्षणमात्रं चन्द्रेण प्रमुदितः, क्षणमात्रं सर्वथा तिरस्कृतः। परमागमापगमैः, सत्त्वविनाशैः च, अस्मिन्संसारे, को वा, अपि विद्वान्, न बिभेति? आपदः क्षणमात्रं आगच्छन्ति, सौभाग्यानि क्षणमात्रं आगच्छन्ति; जन्म मरणं च क्षणमात्रं—हे मुनि, किमस्ति यत् न क्षणिकम्? पूर्वं अत्र अन्यदासीद्, अधुना दिने दिने अन्यत् समुत्थितम्; हे प्रभो, यदिव एकरूपं दृश्यते, तत् अपि स्थिरं न भवति। वस्त्रं घट इति दृश्यते, घटस्य भावो वस्त्रे दृश्यते; यन्न दृश्यते, तन्नास्ति—एवं भवचक्रस्य विपर्यासः। वीरः भीरुणा हन्यते, एकः शतम् अपि हन्ति; सामान्याः अधिकारिणः भवन्ति—सर्वं जगति चक्रवत् परिवर्तते। इदं जगत् नित्यं भ्रममुपैति, जडचेष्टया स्पर्शनेन च, तरङ्गमालावत्। बाल्यं केवलं स्वल्पदिनानि तिष्ठति, ततः यौवनस्य विभूतिः आगच्छति, ततो वयः; देहः अपि न तिष्ठति, यथा काष्ठं बहिर्वस्तुषु। क्षणमात्रं हर्षितः, क्षणमात्रं शोकितः, क्षणमात्रं मृदुताम् आप्नोति; मनः सर्वत्र अभिनयकार इव व्यवहरति। इतः तत्र, इतः तत्र, इतः तत्र—एवं दैवम् अतीव क्रीडारतम् इव, न श्रम्यते, सर्वं सृजति। संगृह्णाति, हर्षयति, उपभुङ्क्ते, नाशयति, ताडयति, ग्रसति; अस्य जगतः स्रष्टा अत्र शतशः उदयापयैः कर्म करोति। क्षणमात्रे अन्यत्, दिने अन्यत्, प्राते अन्यत्, पुनः पुनः—दैवं मायावि, न केनचिद् दृश्यते। यदद्य अस्ति, न श्वः; यत् श्वः, न अद्य; यदन्यकाले, न अद्य; सर्वं पुनः पुनः परिवर्तते। अत्र दुःखानि नित्यं, सुखानि दुर्लभानि; यथा अह्निशशिनौ, नित्यं परिभ्रमतः जनस्य। ये जन्ममरणाधीनाः, आगच्छन्ति गच्छन्ति च, तेषां न दुःखानि न सुखानि स्थिराणि। पादोपपादेन, एषः पापः सर्वान् आपदं नयति; स एव दुष्कृतशेषः, यः प्रमादेन परित्यक्तः, कालकूटलेश इव। त्रीणां लोकानां सत्त्वानां परिणामजातानि फलबन्धानि, सुखदुःखविपाकभेदात्, प्रतिदिनं कालवातैः संसारवृक्षात् निपात्यन्ते। एवं चेतसः महतः विवेकाग्निना दग्धस्य, भोगेषु स्पृहा न जायते, यथा मृगतृष्णा न जायते सत्सरःस्मिन्सरःस्मिन्सरः। प्रतिदिनं संसारचक्रस्य तिक्तता वर्धते, यथा निम्बस्य रसनां कालनिपाकेन। हे नृप, जनानां हृदये कटुत्वं वर्धते, सौजन्यं प्रतिदिनं क्षीयते, करञ्जकाननवत्। पृथिव्याः सीमाः सहसा सर्वतो विदार्यन्ते, शुष्कमाषफलीनां विदारणरव इव। राजानः अपि राज्यैः भोगसमूहैः च युक्ताः, चिन्तया पूर्णाः; एकान्तवासः, विगतचिन्ताकिसलयः, श्रेयः। मम उद्यानं न हर्षं जनयति, न वित्तं सुखं ददाति; लाभे स्पृहा नास्ति—मम मनः विश्रान्तम्। अयं संसारः अनित्यः, सुखवर्जितः, तृष्णा दुःसहा; चञ्चलमनसा कथं शान्तिं प्राप्नुयाम्? न मरणम् आह्वयामि, न जीवनम्; यथास्थितः, तथा स्थास्यामि—विगततापः। किं मे राज्येन, वा भोगैः, वा वित्तेन, वा स्पृहया? एतत् सर्वं अहङ्कारस्य वशे आसीत्, स च अधुना पतितः। पुनर्जन्मपङ्क्तौ इन्द्रियसंयोगस्य बन्धनानि दृढानि; ये तेषां विमोचनाय यतन्ते, ते एव साधवः। मम मनः लोलुपजनैः गर्वयुक्तैः चलितम्, यथा कोमलं पद्मं गजपदेन दलितम्। हे महर्षे, यदि अद्य न चेत् मनः सम्यक् बुद्ध्या चिकित्स्यते, कथं पुनः अवसरः भविष्यति मनःशान्तये? विषं विषं न उच्यते; विषमिन्द्रियार्थसम्बन्धः; इन्द्रियार्थाः जन्मन्येकस्मिन् नाशयन्ति, विषं तु केवलं एकं शरीरम्। न सुखानि, न दुःखानि, न मित्राणि, न बन्धवः, न जीवितं, न मरणम्—विदुषः मनः न बध्यते। हे भूतभव्यविदां श्रेष्ठ, हे ब्रह्मन्, शीघ्रं मां उपदिश, यथा दुःखभयक्लेशरहितः मुनिवत् स्याम्। अज्ञानवनं संस्कारजालैः जटिलम्, दुःखकण्टकैः आकुलम्, पतनविपत्तिभिः घनम्, भीषणरूपम्। हे मुनि, अहं शक्तः अस्मि सहनाय संसारव्यवहारसमुत्थस्य विषदुःखस्य, तीक्ष्णकुठारदलग्रस्तस्य इव। जनानां मोहः—"इदं नास्ति, इदं अस्ति"—इति, एषः चपलमनः कम्पयति, यथा वातः रजःपुञ्जम्। जीवसमूहः तृष्णासूत्रैः संयोजितः, चेतनाप्रतिबिम्बरूपमणिरिव, सदा मनसः नायकः इव प्रकाशते।