यः कदम्बवृक्षः वनस्य मध्ये स्थितः, तस्य मूलं गजैः घुटिकाभिः सुपीडितं, विस्तीर्णपृष्ठैः गजानां तस्य शाखाः सम्यक् सम्स्पृष्टाः। स वृक्षः स्वैः शिखरैः स्थिरः, महागिरिरिव स्वस्मिन्नेव स्थितः। तस्य शाखानां गुहेषु नानावर्णपक्षिणां समूहाः विचरन्तः, स वृक्षः शृङ्गवान् गिरिरिव विविधजीवसमाकीर्णः आसीत्। तस्य शाखासु सञ्जातानां तन्तूनां जालं चलितं, वनवायवः तत्र लताः नृत्यन्तीव प्रेरयन्ति स्म। तत्र केवलं विरक्तः पुरुषः तृप्तः निर्गच्छति, स वृक्षः लतामालिकाभिः नृत्यन्तीव, सुमनसां मण्डलैः परिभ्रमन्तीव शोभते स्म। तस्य लताभिः एव प्रियत्वात्, स वृक्षः प्रेमरसपूरितः, मदोत्कटभृङ्गनिनादैः गीतमिव गायतीव आसीत्। स वृक्षः दूरात् नूतनसुमनसां शोभया सिद्धान् आकाशगामिनः काकानां कलनिनादैः, भ्रमरसमूहैः च अभिवादयतीव आसीत्। वृक्षाः फलैः, पुष्पैः च, तृप्त्याः उल्लासमिव अनुभवन्तः, कुसुमप्रभया हासमिव प्रकाशयन्ति स्म। स वृक्षः पारिजातमिव आकाशे गन्तुम् उत्सुकः, शाखाश्च कुसुमसमूहेषु उच्चैः प्रसारिताः, काष्ठं धैर्येण आकाशे अभ्युत्तिष्ठतीव आसीत्। मध्यमे भ्रमरसमूहैः गुञ्जितम्, पुष्पसमूहेषु घनपुष्पपल्लवेषु, स वृक्षः इन्द्रस्य सहस्रनेत्रविभूतिम् अतिशयितुम् उत्सुकः इव आसीत्। तस्य कुसुमसमूहाः मणिमयभुजङ्गशिरसामिव शोभन्ति, स वृक्षः भूमेः उत्पन्नः शेषनागमिव आकाशदर्शनाय उत्सुकः आसीत्। तस्य रूपं धूलिपूर्णं द्वितीयः शङ्करः इव, फलच्छायया सर्वेषां मुनीनां हर्षजनकः शङ्करः इव आसीत्। तस्य घनपल्लवशाखाः प्राकृतदीवारूपेण, पुष्पभारलताः मण्डपानिव निर्मिताः, स कदम्बवृक्षः आकाशनगरमिव स्थितः, पक्षिसमूहैः नागरैः इव समाकीर्णः दृष्टः। ततः स विद्वान्, हर्षेण मनः शिथिलीकृतः, कदम्बवृक्षं फलपल्लवसमृद्धं, पुष्पगिरिमिव दृष्टवान्। तं कदम्बवृक्षं, वनस्य स्तम्भमिव, भूमौ स्थितम्, विष्णुः कल्पवृक्षं समुद्रे एकं आरोहन्निव, स आरोहितवान्। तत्र, आकाशे प्रसारितशाखाग्रे, सा स्त्री मुक्तवायौ प्रविष्टा, वानरस्य मनः शाखान्ते प्रविश्येव। तत्र, नूतनपल्लवशय्यायाम् सुखेन उपविष्टा, सा क्षणं दिशाः विस्मयेन निरीक्ष्य आसीत्। सा नदीपङ्क्तीन् मनोहरतीरैः भूषिताः, पर्वतशिखराणि महागिरिस्थनानिव, निर्मलमाकाशं मेघैः आच्छादितम्, नीलोत्पलानि चलन्तीव दृष्टवती। हरितशाद्वलेन आवृताङ्गी, पुष्पसमानशुक्लाङ्गी, समुद्रजलपूर्णकलशैः भूषिता, नगरं शोभयन्ती। सुमनसि धृतकमलानि, सुगन्धवायुभिः मुखानि, ग्रामाः काकनिनादैः गुञ्जिताः, जलप्रपाताः नूपूरनिनादैः शब्दिता। आकाशं शिरो, भूमिः पादौ, वनानि केशपङ्क्तयः, अरण्यानि विस्तीर्णस्फिकः, चन्द्रसूर्यौ कुण्डलमिव। धान्यकक्ष्यैः, चन्दनवनैः च चिह्निताः, शिखराणि हिमवर्णवस्त्रैः मेघैः च आवृतानि। नूतनसमुद्रजलालङ्कारेण, वनानि वृक्षसमूहेन रोमाञ्चितानि, तानि जगतो अन्तःपुराणि। वसन्तजलधौतवस्त्राणि, सूर्यकान्तिसुगन्धितानि, विविधसुमनसाभिः भूषितानि, चन्दनचन्द्रप्रभया लिप्तानि। आकाशे लतापत्रे विशालमुपविष्टः, वनलतास्रोतांसि, वायुसमूहैः च परिवृतः, स तु त्रैलोक्यस्त्रीणां पुष्पमालया समन्तात् शोभितां दिशं हर्षेण अपश्यत्। ततः आरभ्य, तस्मिन् तपोवनस्थले, स वीरः "कदम्बदाशूरः" इति प्रसिद्धः अभवत्, घोरतपस्याम् स्थितः। तत्र, लतापत्रे उपविष्टः, क्षणं दिशः निरीक्ष्य, पद्मासनं स्थिरं स्थापयित्वा, सर्वदिशः मनः निवर्त्य। परमसत्यस्य अज्ञानवान्, केवलं कर्मफलार्पणाय मनः समर्प्य, यज्ञं अकुरुत्। वनमध्ये, लतापत्रे आकाशे उपविष्टः, सर्वाणि यज्ञकर्माणि मनसैव क्रमशः अकुरुत्। तत्र, दशवर्षाणि, स देवतान् मनसा गोयज्ञैः, अश्वयज्ञैः, मनुष्ययज्ञैः च, महादानैः पूजितवान्। कालक्रमेण मनः शुद्धं जातम्, आत्मनः कृपया ज्ञानम् बलात् अन्तः प्रविष्टम्। तदा, आवरणानि विलीनानि, संस्कारदोषाः पतिताः, स मुनिः सर्वदोषविहीनः तस्मिन् पत्रे स्थितः। कदाचित् तत्रैव लतायाः पुरतः, स वनदेवीं विस्तीर्णलोचनां, पुष्पवस्त्रलोलां अपश्यत्। तस्याः मुखं रतिकान्तायाः मुखमिव, नेत्रे मदविलोलं, नीलोत्पलसुगन्धं, अतीव मनोहरं। स मुनिः तां निर्दोषरूपां, नम्रवदनाम्, कुक्कुटः पुष्पलतामिव, सम्बोधितवान्। "कः त्वम्, कमललोचने, प्रेमणा स्पृश्यमानहृदा? किमर्थं त्वं पुष्पभूषिता, अस्य लतायाः सख्यं कृत्वा, स्थितासि?" इति। तया सम्बोधितया, मृगनयनी, शुक्ला, स्तनवती, सा स्त्री मुनिम् मनोहरं, निष्कपटं वचनम् उवाच। "यद् दुर्लभं भूमौ इच्छ्यते, तद् सर्वं महात्मनाम् याचनेन शीघ्रं लभ्यते। अहं वनदेवी अस्मिन् लतावने, तव आगमनेन शोभिता, ब्रह्मन्, लतानां क्रीडायां स्थितास्मि।" "चैत्रस्य शुक्लपक्षे त्रयोदश्यां, रतिक्रीडोत्सवे, नन्दनवने वनदेवीसमवायः अभवत्। हर्षपूर्णैः पुष्पैः, गुञ्जितभृङ्गैः, काकमधुरैः, मधुपैः च, अहं तत्र, प्रभो, त्रैलोक्यसुन्दरीनां सभायाम् अगच्छम्।